शब्दबाट फैसला खोज्‍नुहोस्

निर्णय नं. ४६१३ - बन्दीप्रत्यक्षीकरण

भाग: ३४ साल: २०४९ महिना: पौस अंक:

निर्णय नं. ४६१३     ने.का.प. २०४९ ()  अङ्क ९

 

संयुक्त इजलास

माननीय न्यायाधीश श्री त्रिलोकप्रताप राणा

माननीय न्यायाधीश श्री केदारनाथ उपाध्याय

सम्वत् २०४९ सालको रिट नं. २५०६

आदेश भएको मिति: २०४९।८।१७।४ मा

निवेदक      : जि.प्र.का. हनुमान ढोकामा थुनामा रहेकी वर्ष ३३ की जमुना श्रेष्ठ मित्तलको हकमा नरेश     श्रेष्ठ

विरुद्ध

विपक्षी : प्र.जि.अ, जिल्ला प्रशासन कार्यालय काठमाडौंसमेत

विषय : बन्दीप्रत्यक्षीकरण

(१)    मलाई पक्राउ गरी थुनामा राखेको प्रमाणित हुँदा हुँदै पक्राउ नपरेको भनी अदालतमाा झुठ्ठा जिकिर लिएतर्फ निवेदिकाले अवहेलना मुद्दा दिई यसै अदालतमा विचाराधीन रहेकोले सो तर्फ अवहेलना मुद्दाबाट कानुन बमोजिम निर्णय हुने स्थिति हुँदा हाल निवेदिका थुनामा नरहेको अवस्थामा बन्दीप्रत्यक्षीकरणको आदेश जारी गर्ने अवस्था नरहने ।

(प्रकरण नं. १४)

निवेदकतर्फबाट      : विद्वान अधिवक्ता श्री लिलेन्द्र कंडेल

विपक्षीतर्फबाट : विद्वान सहन्यायाधिवक्ता श्री बलराम के.सी.

आदेश

न्या.त्रिलोकप्रताप राणा

१.     नेपाल अधिराज्यको संविधान, २०४७ को धारा २३।८८ अन्तर्गत पर्न आएको प्रस्तुत रिटनिवेदनको संक्षिप्त विवरण निम्न प्रकार छ ।

२.    म निवेदक धनिराम मित्तलको श्रीमती हुँ । म जमुना मित्तल घरायशी कामकाज गरी बस्ने स्वास्नी मानिस हुँ । पतिले धनी उपहार कार्यक्रम चलाउनु हुन्थ्यो विशेष कारणले मेरा पति बाहिर गएको अवस्थामा केही प्रतिद्वन्दीले भागेको होहल्ला चलाई दिएछन् ।

३.    झुठ्ठो होहल्ला र प्रचारको कारणबाट मलाई विपक्षी जि.प्र.का. हनुमानढोकाले मिति २०४९।३।२८ मा पक्राउ गरी अविरल थुनामा राखेको छ । बयान कार्यवाही केही गरेको छैन । सिधा दिएको पनि छैन हनुमान ढोकामा बन्दीको रुपमा रहेकी छु । मेरो पति धनीराम मित्तल काठमाडौ बाहिरबाट आई स्वयं प्रहरीमा उपस्थित भई मिति २०४९।४।२ देखि जि.प्र.का.हनुमानढोकामा थुनामा छन् । म बाट कुनै अपराधीक कार्य भएको छैन । मलाई थुनामा राख्नुको औचित्य कतैबाट सावित छैन । पारिवारिक दुश्मनी र व्यापारिक प्रतिद्वन्दताको कारणबाट मलाई थुनामा राख्नु गैरकानुनी छ । मलाई पक्राउ गरिएको मिति सरकारी संचार माध्यम गोरखापत्रबाट समेत प्रमाणित छ । यो मितिबाट २४ घण्टा भित्र मुद्दा हेर्ने अधिकारी समक्ष उपस्थिति गराएको छैन । थुनुवा पुर्जी दिइएको छैन । कुनै मुद्दा चलाइएको पनि छैन । उपहार कार्यक्रम सम्बन्धी कुनै कार्यमा मेरो संलग्नता छैन । धनीरामको कार्य अपराधिक हुन् वा होइनन् त्यो बेग्लै विषय हो । म अनभिज्ञ परिवारको सदस्यलाई थुनामा राखिनु कानुनसंगत छैन ।

४.    अ.बं. १२१ र संविधानको धारा १२(१) विपरीतको गैरकानुनी थुनाबाट मेरो संविधान र कानुनद्वारा प्रदत्त उल्लेखित हकहरुको अपहरण भएको छ र अन्य उपचारको बाटो नहुँदा धारा २३।८८ अनुसार सम्मानीत सर्वोच्च अदालत समक्ष आएको छु । यसभन्दा पूर्व पनि सम्मानीत सर्वोच्च अदालत समक्ष बन्दीप्रत्यक्षीकरणको निवेदन गरेकोमा निवेदक मध्येको राजेश मित्तललाई छाडी दिएपछि म नरेश श्रेष्ठले तारेख छाडेकोमा मलाई थुनाबाट छाड्ने आश्वासन दिएकोमा मलाई थुनाबाट नछोडी बरु पूर्व निवेदनको लिखितजवाफमा थुनामा नै राखेको छैन भन्ने झुठ्ठा लिखितजवाफ दिएकोले पुनः गैरकानुनी थुनाबाट छुटकारा दिलाई पाउँ भनी यो निवेदन गरेको छु । अदालतलाई झुठ्ठा बोलेतर्फ अदालतको अवहेलनामा कारवाहीको लागि मैले दिएको निवेदन विचाराधीन छ भन्ने समेत जमुना मित्तलको हकमा नरेश श्रेष्ठको रिटनिवेदन जिकिर ।

५.    यसमा के कसो भएको हो प्रत्यर्थी कार्यालयबाट लिखितजवाफ मगाई आएपछि वा अवधि नाघेपछि नियम बमोजिम पेश गर्नु भन्ने एक न्यायाधीशको इजलासको मिति २०४९।६।१६।६ को आदेश ।

६.    प्रस्तुत विषयमा रिट निवेदक जमुना श्रेष्ठ मित्तललाई यस कार्यालयबाट थुनछेक गर्ने आदेश नदिएको र निज थुनामा रहेको भन्ने सम्बन्धमा यस कार्यालयलाई कुनै जानकारी समेत नभएको हुँदा रिट निवेदकको माग बमोजिमको आदेश जारी हुनु नपर्ने भएकोले उक्त रिटनिवेदन खारेज गरी पाउन सम्मानीत अदालत समक्ष सादर अनुरोध गर्दछु भन्ने जिल्ला प्रशासन कार्यालय काठमाडौंको लिखितजवाफ ।

७.    विपक्षी जमुना मित्तललाई मिति २०४९।३।२८ गते यस कार्यालयबाट पक्राउ नै नगरेको र थुनामा नै नराखेको व्यक्तिलाई गैरकानुनी तरिकासंग बन्दी बनाई थुनामा राखेको भनी विपक्षी जमुना मित्तलको हकमा नरेश श्रेष्ठले यस कार्यालय समेतलाई विपक्षी बनाई झुठ्ठा कुरा रची बेकारको लांछना मात्र लगाएको देखिँदा विपक्षी जमुना मित्तलको हकमा नरेश श्रेष्ठले दिएको रिट नं. २५०६ को रिटनिवेदन खारेज गरी पाउँ भन्ने जिल्ला प्रहरी कार्यालय काठमाडौंको लिखितजवाफ ।

८.    यसमा निवेदक जमुना श्रेष्ठ मित्तललाई पक्राउ गरी थुनामा राखेको छैन भन्ने जिल्ला प्रहरी कार्यालय हनुमान ढोकाको लिखितजवाफबाट देखिन्छ । तर निवेदक तर्फका वकीलले आजै जमुना मित्तललाई खाना खुवाउने सिलसिलामा भेटेको भनी सप्रमाण इजलास समक्ष निवेदन प्रस्तुत गर्नु भएकोले निज जमुना मित्तल थुनामा छ छैन यकीन गर्न खानतलासीको पुर्जी जारी गर्न आवश्यक र उपयुक्त देखिएकोले यसै अदालतका अधिकृत (सहायक रजिष्ट्रार) श्री काशीराज दाहाललाई निवेदकलाई थुनामा राखेको छ छैन जि.प्र.का. हनुमान ढोकामा गई थुनामा रहेको भनेको व्यक्तिको खोजी गरी बन्दी फेला परे यसै अदालतमा उपस्थित गराउने खानतलासीको अधिकार दिएको छ र काम सम्पन्न गरी कानुन बमोजिम पेश गर्नु भन्ने समेत यस अदालत संयुक्तइजलासको मिति २०४९।७।१६ को आदेश ।

९.    आदेशानुसार सहायक रजिष्ट्रार श्री काशीराज दाहालले उक्त जि.प्र.का. हनुमानढोकामा खानतलासी गर्दा निवेदक जमुना मित्तल केही समय अघिसम्म हिरासत कक्ष नं. २ मा हुनुहुन्थ्यो । अहिले कता लगे हामीलाई थाहा छैन भन्ने उक्त कक्ष नं. २ मा रहेका बन्दीहरुले भनेका र जमुना श्रेष्ठ मित्तललाई फेला नपारेको भन्ने बारेको खानतलासी प्रतिवेदन पेश गरेको ।

१०.    विपक्षीहरुले निवेदक जमुना श्रेष्ठ मित्तललाई थुनामा राखेको छैन भन्ने सम्बन्धमा खानतलासी मुचुल्का लिंदा समेत निज फेला नपरेपछि जे हालतमा हुनुहुन्छ २४ घण्टा भित्र अदालत समक्ष उपस्थित गराउनु भन्ने ०४९।७।३० मा यस अदालतबाट प्रहरी नायब महानिरीक्षक मध्ये क्षेत्र प्रहरी कार्यालय काठमाडौंका नाउँमा लेखी गएकोमा निज जमुना श्रेष्ठ मित्तललाई खोजतलास गर्दा आज मिति ०४९।८।३ को ७.०० बजेको समयमा भक्तपुर दरबार स्क्वायरमा फेला परेको भनी उपस्थिति गराई निज तारेखमा रहेको भन्ने फाइलबाट देखियो ।

११.    नियमानुसार दैनिक पेशी सूचीमा चढी निर्णयका लागि इजलास समक्ष पेश हुन आएको प्रस्तुत मुद्दामा निवेदक जमुना श्रेष्ठ मित्तलका तर्फबाट उपस्थित हुनुभएको विद्वान अधिवक्ता श्री लिलेन्द्र कडेलले मेरो पक्ष थुनामा नै रहेको हो । हाल भक्तपुर दरबारमा फेला परेको भनी मिलाई प्रतिवेदनसम्म गरेको हुन् । मेरो पक्षले यस अदालतको अवहेलना भयो भन्ने मुद्दा यसै अदालतमा दिनु भएको छ सो मुद्दा समेत यसै बन्दीप्रत्यक्षीकरणको निवेदन साथै राखी निर्णय होस् भनी बहस गर्नु भयो ।

१२.   विपक्षीतर्फका विद्वान सहन्यायाधिवक्ता श्री बलराम के.सी. ले विपक्षीहरुले निवेदकलाई थुनामा राखेको छैन थुनामा राखेको भन्ने कुनै तथ्यबाट प्रमाणित छैन । साथै यस सम्मानीत अदालतबाट खानतलासी लिंदा समेत फेला परेन । निवेदकलाई गैरकानुनी तरिकाले थुनी पक्राउ गरिएको होइन । हाल यस अदालतको मिति २०४९।७।३० को आदेश बमोजिम खोजतलास गर्दा भक्तपुर दरवारमा फेला परेपछि उपस्थित गराइएको हो भनी बहस गर्नु भयो ।

१३.   यसमा रिट निवेदकले मलाई विपक्षी जिल्ला प्रहरी कार्यालय हनुमान ढोकाले मिति २०४९।३।८ मा पक्राउ गरी लगी अनवरत थुनामा राखेको र म बाट कुनै अपराधिक कुकर्म भएको छैन । सो मितिले २४ घण्टा भित्र मुद्दा हेर्ने अधिकारी समक्ष उपस्थित गराइएको छैन । थुनुवा पुर्जी समेत दिएको छैन । अतः गैरकानुनी थुनाबाट मुक्त गरी पाउँ भन्ने रिटनिवेदनको मुख्य भनाई भएकोमा निवेदकलाई थुनामा राखेको छैन भन्ने विपक्षीको लिखितजवाफको भनाई देखिन्छ ।

१४.   यिनै निवेदक जमुना श्रेष्ठ मित्तलले यिनै कार्यालय उपर मलाई पक्राउ गरी थुनामा राखेको प्रमाणित हुँदा हुँदै पक्राउ नपरेको भनी अदालतलाई झुठ्ठा कुरा जिकिर गरी अदालतको अवहेलना गरेको भनी निवेदन दिएको छ । सो मुद्दा साथै यो रिटनिवेदनको निर्णय होस् भन्ने निवेदकतर्फका विद्वान अधिवक्ताको मुख्य भनाई भएकोमा अवहेलना मुद्दा बेग्लै र प्रस्तुत बन्दीप्रत्यक्षीकरणको रिटनिवेदन बेग्लै विषयको मुद्दा भएको पाइन्छ । मलाई पक्राउ गरी थुनामा राखेको प्रमाणित हुँदा हुँदै पक्राउ नपरेको भनी अदालतमा झुठ्ठा जिकिर लिएतर्फ निवेदिकाले अवहेलना मुद्दा दिई यसै अदालतमा विचाराधीन रहेकोले सो तर्फ अवहेलना मुद्दाबाट कानुन बमोजिम निर्णय हुने स्थिति हुँदा हाल निवेदिका थुनामा नरहेको अवस्थामा बन्दीप्रत्यक्षीकरणको आदेश जारी गर्ने अवस्था रहेन । अतः प्रस्तुत रिटनिवेदन खारेज हुने ठहर्छ । नियमानुसार फाइल बुझाई दिनु ।

 

उक्त रायमा सहमत छु ।

 

न्या.केदारनाथ उपाध्याय

 

इति सम्वत् ०४९ साल मार्ग १७ गते रोज ४ शुभम् ।

 

 

भर्खरै प्रकाशित नजिरहरू

धेरै हेरिएका नजिरहरु