शब्दबाट फैसला खोज्‍नुहोस्

निर्णय नं. ३७८१ - अंश

भाग: ३१ साल: २०४६ महिना: असार अंक:

निर्णय नं. ३७८१     ने.का.प. २०४६      अङ्क ३

 

संयुक्त इजलास

माननीय न्यायाधीश श्री गजेन्द्रकेशरी बास्तोला

माननीय न्यायाधीश श्री हिरण्येश्वरमान प्रधान

सम्वत् २०४४ सालको दे.पु.नं. ७६८

फैसला भएको मिति : २०४६।१।२९।५ मा

पुनरावेदक/प्रतिवादी : जि.कैलाली सहजपुर गा.पं. वडा नं. ८ मुलगाउँ बस्ने नरहरि सापकोटासमेत

विरुद्ध

विपक्षी/वादी : जि.कैलाली सहजपुर गा.पं. वडा नं. ८ मुलगाउँ बस्ने मनिरत्न सापकोटा

मुद्दा : अंश

(१)    शर्तनामा रजिष्ट्रेशनको १ नं. मा भएको व्यवस्थाबाट पास हुनु पर्ने नदेखिएकोले पास नभएकोले सो लिखत प्रमाणै नलाग्ने भन्न मिलेको देखिन नआउने ।

(प्रकरण नं. १४)

(२)   बण्डापत्रको रीतपूर्वक कागज नभएको कारणबाट बण्डा भई नसकेको भन्न नमिली व्यवहार प्रमाणबाट बण्डा भइसकेको देखिन आएकोले अंश पाउँ भन्ने वादी दावी नपुग्ने ।

(प्रकरण नं. १४)

पुनरावेदक/प्रतिवादी तर्फबाट : विद्वान अधिवक्ता श्री शम्भु थापा

प्रत्यर्थी तर्फबाट : विद्वान अधिवक्ता श्री लक्ष्मणमणि रिसाल

फैसला

न्या.हिरण्येश्वरमान प्रधान

१.     सुदूर पश्चिमाञ्चल क्षेत्रीय अदालतको फैसला उपर पुनरावेदनको अनुमति पाई पेश हुन आएको प्रस्तुत मुद्दाको संक्षिप्त विवरण यस प्रकार छ ।

२.    बुबा बालकृष्णका ६ छोरा शशिराम, म मनिरत्न, टिकाराम, दण्डपाणि, नरहरि, तुलसीराम हो । टिकाराम, तुलसीराम र डण्डपाणी आफ्नो कालगतीले परलोक हुँदा भाइ डण्डपाणीको श्रीमती उमादेवी भएको, पैत्रिक सम्पत्ति नरहरि, शशिराम र केही म फिरादीको नाममा दर्ता भई मुख्य शशिराम भई व्यवहार चलाई आएकोमा मेल नहुँदा मेरो हिस्सा देउ भनी भन्दा आलटाल गरेकाले २०४१।८।२२ गते अंश दिलाई पाउन सहजपुर गा.पं. मा हुलाकद्वारा निवेदन पठाउँदा २०४१।५।२१ गते मेरो भाग हिस्सा मार्ने नियतले मलाई थाहै नदिई अंशबण्डाको लिखत पास गराइसकेकोमा लिखत बदर मुद्दा साथै पेश गरेको छु । विपक्षीहरु जिम्मा नै घरको सम्पत्ति रहेकोले अंशबण्डाको २०, २१, २२, २३ बमोजिम फाँटवारी लिई ४ भागको १ भाग दिलाई पाउँ भन्ने समेतको वादी मनिरत्न सापकोटाको फिरादपत्र ।

३.    फिराद लेख बमोजिम हामीले अंश दिनु पर्ने छैन होइन । २००७ सालमा बुबा परलोक भएपछि हामी भाइहरुले सहजपुरका ठकुरीहरुको नाममा रहेको ठेक्का स्थितिको जिल्ला हुँदा पर्ति जग्गाहरु त्यसै परिरहेकाले ठकुरीहरुलाई भनसुन गरी बेग्ला बेग्लै आफ्नो पुरुषार्थबाट बनाउन कमाउन सके जति छुट्टा छुट्टै कमाई गरी घर लगाई बसेकोमा २०१९ सालमा आफूले कमाएको जग्गा आफैंले भोगिरहेका थियौं । तापनि आमाले तिमी छोरा मध्ये शशिराम, डण्डपाणी, नरहरी, तुलाराम मसंग बस । टिकाराम, मणिराम छुट्टै बसेका छन् ठिकै छ भन्नु हुँदा आमाको आज्ञा बमोजिम छुट्टाछुट्टै आफ्नो आर्जनको जग्गाको आयस्ताबाट गुजर बसर गरी रहेका थियौं । २०२१ सालमा भूमिसुधार लागू हुँदा शशिरामले सगोलमा रहेका परिवारको लगतको १ नं. फाराम र भाइ टिकारामले मणिरत्न सापकोटा समेतको सगोलमा रहे बसेको १ नं. फाराम भरी भू.सु.का.मा पेश गरेका छन् । पछि भाइ डण्डपाणी परलोक हुँदा सो डण्डपाणीको चल अचल सम्पत्तिको अनुपातमा पाउने रु. ११,०००।मनिरत्नलाई दिई कागज समेत लेखेको सो रु. ११,०००।मा उजूर गर्ने छन् मैले फिर्ता दिनुपर्छ भनी हामीले आफूले आर्जेको जग्गा समेतको अंश भाग लिई स्वार्थपूर्ति गर्ने उद्देश्यले झुठ्ठा फिराद गरेका हुन् । हाम्रो साक्षी सबूद बुझी झुठ्ठा फिराद दावीबाट फुर्सद गरिपाउँ भन्ने समेतको उमादेवी सापकोटा, शशिराम सापकोटा नरहरी सापकोटा समेतको संयुक्त प्रतिउत्तरपत्र ।

४.    वादी प्रतिवादीहरु सगोलका अंशियार हुन् फिरादीले आफ्नो चित्त बुझ्दो बराबरी भाग हिस्सा नपाएको हुँदा फिराद गरेका हुन् । यिनीहरु बीच अंशबण्डा भएको छैन । अंश पाउनु पर्ने हो भन्ने समेतको वादीका साक्षी रणबहादुर शाह, दानबहादुर खत्री, दानबहादुर शाही समेतको करिव एकै मिलानको बकपत्र ।

५.    फिरादीले २०१९ सालतिर अंश पाई अंशबण्डा भएको हो भन्ने कुरा मैले गाउँबाट सुनी थाहा पाएको हो भन्ने समेतको प्रतिवादीका साक्षी धनबहादुर कामी, कृष्णबहादुर तडायत, शशिराम राना मगर, नन्दराम पौडेल, लिलाराम सापकोटा समेतको करिब एकै मिलान बकपत्र ।

६.    छोरा टिकाराम र मनिरत्न २०१९ सालमै छुट्टि भिन्न बसेका हुन् । २०२८ मा शशिराम भिन्न भई बसेका डण्डपाणी र नरहरि सगोलमा हुँदा डण्डपाणी मरेपछि निजको श्रीमतीले आफ्नो भाग हिस्सा लिई भिन्न बसेकी हुन् । सबैको सगोलको सम्पत्ति शशिरामको नाममा थियो । ०४। भाद्र महीनामा नरहरि शशिरामको भागबाट उमादेवीलाई निजले पाउने भाग बण्डा गराएको हो । फिरादीले आफ्नो आउने अंश पहिले नै लिएको हो भन्ने समेतको पेटबोलीबाट बुझिएको कौशिल्या भनेको कलावती सापकोटाले गरेको बयान ।

७.    वादी प्रतिवादीहरुको नाममा अलग अलग जग्गा दर्ता भई अलग अलग भोगचलन गरी आएको देखिएको हुँदा वादी प्रतिवादीको अंशबण्डा भएको छैन । वादीले प्रतिवादीहरुबाट अंश पाएको छैन भन्न सक्ने स्थिति देखिन आउँदैन । तसर्थ उल्लेखित सबूद प्रमाणबाट वादी प्रतिवादीहरुको बीच अघि नै अंशबण्डा भई लिनुदिनु गरी भोग चलन समेत गरेको प्रमाण आधारबाट वादी दावी पुग्न नसक्ने ठहर्छ भन्ने समेतको कैलाली जिल्ला अदालतको फैसला ।

८.    उमादेवीको अंश मार्ने नियतका कुरामा सम्झाई दिएको हुँ भन्ने प्रत्यर्थी हर्कबहादुरको जिकिर भएकोमा बिना कुनै सबूद प्रमाण मैले अंश भागको धारणा बनाउने अधिकार प्रधानपञ्चलाई कहिंबाट पनि नमिलेकोमा स्वयंलाई बेसरोकारको र निर्दोष भन्ने विपक्षी हर्कबहादुरले कानुन विपरीत असत्य कुरामा समर्थन जनाई मेरो विरुद्ध सहजपुर गा.पं. को माध्यमबाट उमादेवीको गलत दावीलाई साँचो भनी मेरो विपरीत प्रमाण खडा गर्न सहयोग गरेको हुनाले यी प्रत्यर्थीहरुले कसूर गरेको भन्ने तथ्य प्रमाणित हुँदा दावी नपुग्ने ठहर्‍याएको कैलाली जिल्ला अदालतको फैसला कानुन विपरीत हुँदा बदर गरी दावी बमोजिम इन्साफ पाउँ भन्ने समेत व्यहोराको वादी रत्न सापकोटाको सुदूर पश्चिमाञ्चल क्षे.अ. मा पर्न आएको पुनरावेदनपत्र ।

९.    अंश बापतको भनी २०३९ सालमा भएका रजिष्ट्रेशन पास नभएको कागज प्रमाणमा लिन नमिल्नेमा प्रमाणमा लिई गरेको फैसला त्रुटिपूर्ण भई उल्टिने देखिएकोले विपक्षी प्रतिवादी झिकाई पेश गर्नु भन्ने सुदूर पश्चिमाञ्चल क्षेत्रीय अदालतको आदेश ।

१०.    २०१९ सालमा यी वादी प्रतिवादीहरु भिन्न भएका हुन् भन्ने कुनै ठोस सबूद प्रमाण केही खुल्न नआउनुको साथै भूमिसुधारमा १ नं. फाराम छुट्टै भरी पारिवारिक लगत भाइले समावेश गरी दिएका भन्ने आधारमा मात्र बण्डा भइसकेको हो भन्ने स्वीकार गर्न नमिल्ने हुँदा वादी दावी बमोजिम तायदाती फाँटवारीमा देखिएको सम्पत्तिको ४ खण्डको १ खण्ड अंश वादीले पाउने ठहर्छ । अंश नपाउने ठहर्‍याएकोले कैलाली जिल्ला अदालतको फैसला उल्टी हुने ठहर्छ भन्ने समेत व्यहोराको सुदूर पश्चिमाञ्चल क्षेत्रीय अदालतको मिति २०४४।३।२१।१ को फैसला ।

 

११.    वादीले भूमिसुधारमा १ नं. लगत र ७ नं. फाराम भर्दा अलग रुपमा भरेको र २०४१।३।२ मा रुपैयाँ भराई दिलाई पाउँ भनी सहजपुर गाउँपञ्चायतमा यिनै विवादीले दिएको निवेदन उजूरीबाट पनि अंशबण्डा भइसकेको प्रमाणित हुनेमा अंश पाउने ठहर्‍याएको क्षेत्रीय अदालतको फैसलामा गम्भीर कानुनी त्रुटि हुँदा पुनरावेदनको अनुमति पाउँ भन्ने समेत व्यहोराको प्रतिवादीहरुको यस अदालतमा पर्न आएको निवेदनपत्र ।

१२.   वादीले अंश भागमा पाएको जग्गाको १ र ७ नं. फाराम निजैले आफ्नो नाममा भरी लालपूर्जा समेत लिएको भन्ने भनाई भएपछि २०३९।१।८ को लिखत पास नभए पनि अंशबण्डाको ३० नं. को प्रयोजनको लागि मूल्यांकनमा लिनु पर्नेमा सो नलिई इन्साफ गरिएको अंशबण्डाको ३० नं. र नजीर समेतको व्याख्यात्मक त्रुटि हुँदा पुनरावेदनको लागि अनुमति प्रदान गरिएको छ भन्ने समेत व्यहोराको यस अदालत संयुक्त इजलासको मिति २०४४।९।१७।६ को आदेश ।

१३.   नियम बमोजिम दैनिक पेशी सूचीमा चढी पेश हुन आएको प्रस्तुत मुद्दामा पुनरावेदक, प्रतिवादीहरुका तर्फबाट उपस्थित हुनुभएका विद्वान अधिवक्ता श्री शम्भु थापा तथा प्रत्यर्थी तर्फबाट उपस्थित हुनुभएका विद्वान अधिवक्ता श्री लक्ष्मणमणि रिसालले गर्नुभएको बहस समेत सुनी सुदूर पश्चिमाञ्चल क्षेत्रीय अदालतको निर्णय मिले नमिलेको के रहेछ भन्नेतर्फ विचार गर्दा ।

१४.   यसमा क्षेत्रीय अदालतबाट वादी दावी बमोजिम अंश पाउने ठहर्‍याएकोमा यस अदालतमा पुनरावेदन गर्ने अनुमति पाउँ भनी निवेदन परेकोमा वादीको नाउँमा १,७ नं. फाराम भरी जग्गा समेत छुट्टै दर्ता देखिएको र २०३९ सालको लिखत व्यहोराबाट पनि अघि नै छुट्टी भिन्न भएको भन्ने देखिएको प्रमाणबाट अंश पाउने ठहर्‍याएको नमिल्ने भन्ने आधारमा पुनरावेदन गर्ने अनुमति प्रदान भई पेश हुन आएकोबाट क्षे.अ.को इन्साफ मिले नमिलेको के हो भन्नेतर्फ विचार गरेमा यिनी वादीको नाउँमा छुट्टै जग्गादर्ता रहेको प्राप्त ज.ध.प्र.पूर्जाबाट देखिन आएको । भूमिसुधार लागू भएपछि जग्गावालाले १,७ नं. फाराम भरी दाखिल गर्नु पर्ने व्यवस्था भएको तर वादीले १, ७ नं. फाराम भरेको नदेखिए पनि प्रतिवादीको जिकिर बमोजिम वादीलाई आफ्नो सगोलको भाइ भनी देखाई वादीसित सगोलमा रहेको भनी देखाएका टिकारामले १, ७ नं. फाराम भरेको प्राप्त निजको नाउँको १ नं. फारामबाट देखिन आएकोले सोहीबाट वादीका नाउँमा जग्गा दर्ता भई ज.ध.प्र.पू.पाएको भन्नु पर्ने स्थिति देखिन आएको सो कुरा २०३९ सालमा वादीले अंशियार डण्डपाणीका अंश भाग अपुताली परेमा खान पाउने भाग बापत रु. ११,०००।बुझी गरिदिएको भनेको कागजमा आफू अघि नै भिन्न भएको देखाई अंशियार मध्येको डण्डपाणी मरेको र निजको सन्तान कोही नभई निजकी श्रीमती एक मात्र भएको निज बाँचुन्जेल निजैले खाने र निजको शेषपछि अपुताली परेकोमा आफ्नो भागमा पर्न आउने हिस्सा बापत वादीले विपक्षीहरुबाट रु. ११,०००।लिई सो अपुताली पर्न आउनेमा आफ्नो भाग नखोज्ने २ भाइले बाँडी खाने गरी शर्तनामाको कागज गरिदिएको देखिन आएकोबाट पनि उक्त कुरा समर्थित हुनआएको देखिन आउँछ । जहाँसम्म सो २०३९ सालको कागज पास हुनु पर्ने भन्ने हकमा सो कागजको व्यहोराबाट वादीको तत्काल प्राप्त भइसकेको अचल सम्पत्तिको हक छाडेका नदेखिई डण्डपाणीको श्रीमती विपक्षी उमादेवीको शेषपछि अपुताली परेमा सो अपुताली यो यसरी खाने भन्ने शर्तनामामा वादीको मन्जूरीसम्म जनाई कागज भएको देखिन आएको र रजिष्ट्रेशनको १ नं. मा भएको व्यवस्थाबाट यस्तो कागज पास हुनु पर्ने व्यवस्था गरेको नदेखिएकोले पास नभएकोले सो लिखत प्रमाणै नलाग्ने भन्न पनि मिलेको देखिन नआएको र सो लिखत उपर वादीको कुनै उजूर समेत नभएको २०४१ सालमा करकापसित गराए भनी दिएको मुद्दाबाट पनि करकाप गरेको नठहरी फैसला भएको समेत देखिएकोले वादीले गरी दिएको सो लिखतको कुरा वादीको विरुद्ध प्रमाण नलाग्ने भन्न नमिलेको यो लिखत व्यहोराबाट पनि वादी अघि नै विपक्षीहरु सित छुट्टी भिन्न भइसकेको देखिन आएको छ । यदि वादी जिकिर बमोजिम वादी विपक्षी शशिराम समेत सित सगोलमा रहेको भए निजले आफ्नो सगोलको अंशियार शशिरामले २०३९ साल बैशाखमा व्यापार गर्न रु. ५,०००।लिएको तमसुक बमोजिम नबुझाएकोले पक्राउ गरी सावाँ खुद भराई पाउँ भनी सहजपुर पञ्चायतमा उजूर गरी कारवाही गराउन नपर्ने सो गराएकोबाट पनि वादी उक्त लिखतमा उल्लेख भए बमोजिम अघि नै छुट्टी भिन्न भएको भन्ने बहसको सिलसिलामा पेश गरेको पञ्चायतबाट प्राप्त नक्कल प्रतिलिपिबाट समेत देखिन आएकोले यस स्थितिमा बण्डापत्रको रीतपूर्वक कागज नभएको कारणबाट बण्डा भई नसकेको भन्न नमिली व्यवहार प्रमाणबाट बण्डा भइसकेको देखिन आएकोले अंश पाउँ भन्ने वादी दावी नपुग्ने ठहर्‍याएको शुरु जि.अ.को इन्साफ बदरगरी अंश पाउने ठहर्‍याएको क्षे.अ.को इन्साफ गल्ती हुँदा उल्टी हुन्छ । शुरु जि.अ.ले वादी दावी पुग्न नसक्ने ठहर्‍याएको इन्साफ मनासिब ठहर्छ । अरुमा तपसील बमोजिम गर्नु ।

तपसील

देहायका पुनरावेदक प्रतिवादीहरु के माथि इन्साफ खण्डमा लेखिए बमोजिम अंश पाउँ भन्ने वादी दावी पुग्न नसक्ने ठहरेकाले यस अदालतमा पुनरावेदन दायर गर्दा यस अदालत मार्फत काठमाडौं जिल्ला अदालतमा कोर्ट फी बापत राखेको धरौटी रु. ५३६।६३ फिर्ता खर्च लेखी यस अदालतमा पुनरावेदन गर्दा राखेको कोर्ट फी रु. ७०।७५ (सत्तरी रुपैयाँ पचहत्तर पैसा) वादीबाट भराई पाउँ भनी दर्खास्त दिए सो धरौटी रकम र कोर्ट फी समेत देहायका प्रतिवादीहरुलाई भराई दिनु भनी शुरु कैलाली जिल्ला अदालतमा लगत दिन काठमाडौं जिल्ला अदालतलाई लगत दिनु...१, पुनरावेदक, प्रतिवादी नरहरि सापकोटा १, शशिराम सापकोटा १, उमादेवी सापकोटा १

प्रत्यर्थी वादी मनिरत्न सापकोटा के माथि इन्साफ खण्डमा लेखिए बमोजिम अंश पाउँ भनी वादी दावी पुग्न नसक्ने ठहरेकाले सुदूर पश्चिमाञ्चल क्षेत्रीय अदालतले प्रतिवादीहरुबाट भराई दिने ठहर्‍याएको कोर्ट फी समेतको रु. ५३६।६३ भराई लिन र अंश छुट्याई लिन समेत नपाउने हुँदा सुदूर पश्चिमाञ्चल क्षेत्रीय अदालतले प्रतिवादीहरुबाट भराई दिने ठहर्‍याएको रु. ५३६।६३ को लगत र अंश छुट्याई दिनको लागि कस्न पठाएको लगत व्यहोरा जनाई कट्टा गर्नु भनी शुरु कैलाली जिल्ला अदालतमा लगत दिन काठमाडौं जिल्ला अदालत तहसील फाँटमा लगत दिई नियमानुसार गरी मिसिल बुझाई दिनु...२

 

उक्त रायमा म सहमत छु ।

न्या.गजेन्द्रकेशरी बास्तोला

 

इति सम्वत् २०४६ साल बैशाख २९ गते रोज ५ शुभम् ।

 

 

भर्खरै प्रकाशित नजिरहरू

धेरै हेरिएका नजिरहरु