शब्दबाट फैसला खोज्‍नुहोस्

निर्णय नं. ७४२८ - कर्तव्य ज्यान ।

भाग: ४६ साल: २०६१ महिना: मंसिर अंक:

निर्णय नं.७४२८     ने.का.प.२०६१               अङ्क ८

 

संयुक्त इजलास

माननीय न्यायाधीश श्री मीनवहादुर रायमाझी

माननीय न्यायाधीश श्री हरिजंग सिजापती

सम्बत् २०६० सालको फौ.पु.नं.३२१९, ३३०६

सम्बत २०६० सालको फौ.सा.नं.३३६

फैसला मितिः २०६१।६।८।६

 

मुद्दा : कर्तव्य ज्यान ।

 

पुनरावेदक

प्रतिवादीः काठमाडौं जिल्ला का.म.न.पा.वडा नं.१४ घर भै हाल कारागार शाखा काठमाडौं अन्तर्गत केन्द्रीय कारागारमा थुनामा रहेको श्रवणकुमार खड्का

बिरुद्ध

विपक्षी

वादीः सिद्धीवहादुर खत्रीको जाहेरीले श्री ५ को सरकार

 

पुनरावेदक

वादीः सिद्धीवहादुर खत्रीको जाहेरीले श्री ५ को सरकार

बिरुद्ध

विपक्षी

प्रतिवादीः काठमाडौं जिल्ला का.म.न.पा.वडा नं.१४ बस्ने रामकुमार खड्का समेत

 

वादीः सिद्धीवहादुर खत्रीको जाहेरीले श्री ५ को सरकार

बिरुद्ध

प्रतिवादी श्रवणकुमार खड्का

 

§  Autospy Report बाट मृत्युको कारण निश्चित हुन नसके पनि सो Report बाट मृतकको शरिरमा धेरै चोटहरु परेको देखिन्छ । मृतकले विष सेवन गरेपछि हुने छट्पटाहटको कारण शरिरमा विभिन्न चोट लागेको मान्ने हो भने पनि Autospy Report बाट त्यस किसिमको चोट हो भनी मान्न सकिने अबस्था नदेखिने ।

§  दाइजोको विषयको विवादलाई निरन्तरता दिई आफ्नो लुगा नधोएको थप निहुँ झिकी प्रतिवादीले पवित्रा खड्कालाई मरणासन्न अबस्थामा पुग्ने गरी पिटेको तथ्य अनुसन्धानको क्रममा अधिकार प्राप्त अधिकारी समक्ष प्रतिवादीले कागज गरेको र मृतकको शरिरमा यत्रतत्र चोट देखिएपछि पुनरावेदक प्रतिवादी श्रवणकुमार खड्काले मरणासन्न अबस्थामा पुग्ने गरी कुटपिट गरेको भन्ने तथ्य स्थापित भइरहेको, मृतकको मृत्युको कारण सो बाहेक अन्य कारण पुष्टि हुन नआएको हुँदा निजको अदालतमा भएको इन्कारी बयानलाई एक मात्र आधार मानी कसूरबाट उन्मुक्ति पाउन सक्ने अबस्था प्रमाणबाट नहुँदा प्रतिवादीलाई ज्यान सम्बन्धी महलको १३(२) बमोजिम सर्वश्वसहित जन्मकैद हुने ।

§  प्रतिवादी रामकुमार खड्काको हकमा मिसिल संलग्न कागज प्रमाण समेतबाट उक्त वारदातमा संलग्न भएको भन्ने पुष्ठी हुन नआएबाट केवल जाहेरीकै आधारले मात्र ज्यान जस्तो गम्भिर अपराधमा दोषी कायम गर्न नमिल्ने भै कसूर कायम हुन सक्ने अबस्था नहुने ।

 

पुनरावेदक प्रतिवादीतर्फवाटः विद्वान अधिवक्ताद्वय श्री शम्भु थापा र श्री कृष्ण सापकोटा

विपक्षी वादीतर्फवाटः सहन्यायाधिवक्ता श्री टिका वहादुर हमाल

अवलम्वित नजिरः

 

फैसला

न्या.मीनवहादुर रायमाझीः पुनरावेदन अदालत, पाटनको मिति २०६०।३।३ को फैसला उपर प्रतिवादी श्रवणकुमार खड्काको र प्रतिवादी रामकुमार खड्का र माया खड्कालाई सफाइ दिने ठहराएको फैसला उपर वादी श्री ५ को सरकारको न्याय प्रशासन ऐन, २०४८ को दफा ९ बमोजिम यस अदालतमा पुनरावेदन परेको र प्रतिवादी श्रवणकुमार खड्काको हकमा न्याय प्रशासन ऐन, २०४८ को दफा १० बमोजिम साधक समेत दर्ता भएको प्रस्तुत मुद्दाको संक्षिप्त तथ्य र ठहर यसप्रकार छ :

२.    मेरो छोरी पवित्रा खड्कालाई मोटरसाइकल दाइजो नल्याएको भनी प्रतिवादीहरु श्रवणकुमार खड्का, माया खड्का, रामकुमार खड्का समेतले पटकपटक कुटपिट गरी झैझगडा गरेको माइत गै पैसा मागेर ल्याउनु नत्र बस्न दिन्न भन्ने गरेको, मिति २०४७।९।१८ गते निज प्रतिवादीहरुले सोही विषयमा झगडा गर्दा छोरी पवित्रा खड्काकालाई मरणासन्न हुने गरी कुटपिट गरी चिथोरी मुखमा विषालु पदार्थ हाली कर्तव्य गरि मारेको हुँदा कारवाही गरि पाउँ भन्ने समेत सिद्धीवहादुर खत्रीको जाहेरी दरखास्त ।

३.    श्रवणकुमार खड्काको घरको दोश्रो तल्लाको पश्चिमपट्टिको कोठामा मृतक पवित्रा खड्का सुत्ने बस्ने गरेको सो कोठामा शिशाका टुक्राहरु फुटेको, चुरा फुेटेको टुक्राहरु रहेको विभिन्न औषधीको शिशीहरु रहेको देखिएको भन्ने व्यहोराको घटनास्थल प्रकृति मुचुल्का ।

४.    पवित्रा खड्काको बायाँ आँखा निलो भएको सो आँखा निर कोतारिएको घांउ भएको, मुखबाट फिज आएको, नाकबाट रगत आएको, छातीमा थिचिएको, निलडाम कोतारिएको घांउ, दाँहिने हातको कान्छी औंलामा घांउ, बायाँ हातको नाडीमा निलडाम, हत्केलामा निलडाम, कुहिनामा निलडाम, कपाल तान्दा सजिलै आउने, घुडामा घाउ, निलडाम तिघ्रामा घाउ, निलडाम कान, गाला, ढाडमा समेत देखिएको सो निलडामहरु सुनिएको नाक, मुखबाट रगत पानी आएको देखिएको भन्ने समेत व्यहोराको लाश जाँच प्रकृति मुचुल्का ।

५.    मिति २०५७।९।१८ गते भाई श्रवणकुमार खड्का आत्तिएर आई मलाई बोलाएको र म गई हेर्दा बुहारी पवित्रा खड्काले विष सेवन गरेको र लिला खड्का समेतले बुहारीलाई सावुन पानी खुवाउन लागेको रहेछ र निजहरुले पवित्रा खड्कालाई गाडीमा राखि विर अस्पतालमा भर्ना गरी उपचार गराउँदागराउँदै मृत्यु भएकोले कारवाही गरि पाउँ भन्ने रामकुमार खड्काको मिति २०५७।९।१९ को जाहेरी दरखास्त ।

६.    मृतक पवित्रा खड्काको शरिरमा विभिन्न घाउ चोटहरु लागेको देखिएको मृतकको मृत्युको कारण भिसेरा परीक्षण पश्चात मात्र थाहा हुने भन्ने समेत व्यहोराको शव परीक्षण प्रतिवेदन रहेछ ।

७.    मृतक पवित्रा खड्कालाई निजको श्रीमान् श्रवणकुमार खड्का, जेठाजु रामकुमार खड्का, सासु माया खड्का समेतले कुटपिट गरी मोटरसाइकल किन्न पैसा मागी नल्याएमा मार्ने समेत धम्की दिएकोमा मिति २०५७।९।१८ गते निजहरुले सोही विषयमा रिसइवी राखि कुटपिट गरी विष समेत खुवाई पवित्रा खड्कालाई  मारेको हो भन्ने समेत व्यहोराको प्रहरीमा कागज गर्ने विमल खत्री समेत जना ६ को कागज ।

८.    मृतक पवित्रा खड्का र निजको परिवाहरु बिच समय समयमा झैझगडा हुने गरेको २०५७।९।१८ गते पवित्रा खड्काले विष सेवन गरेको भनि उपचार गर्न अस्पताल लगेको हो । निज मृतकको शरिरमा घां चोट के कसरी लाग्यो थाहा भएन भन्ने समेत व्यहोराको प्रहरीमा कागज गर्ने प्रेमवहादुर लामा समेत जना ५ को कागज ।

९.    मृतक पवित्रा खड्का मेरो श्रीमती हुन निजसँग मेरो बेलाबेलामा झैझगडा हुँदा मेलै कुटपिट गर्ने गरेको थिए । मिति २०५७।९।९ गते तिर श्रीमतीसँग झगडा हुँदा मैले कुटपिट गरी तेरो माइतिले विवाह हुँदा मोटरसाइकल नदिएको हुँदा मोटरसाइकल किन्ने पैसा माइतिबाट मागी ल्याउनु भनी कुटपिट गरेकोले त्यसपछि पवित्रा खड्का जचाउँन जान्छु भनि माइत गएको फर्कदा पैसा नलि आएको हुँदा बोलचाल थिएन ऐ.१८ गते कोठामा म र श्रीमती मात्र भएको बेला लुगा नधोएको विषयमा लात्ती मुड्कीले कुटपिट गरी म लुगा धुन कौशीमा गै लुगा धोएर कोठामा आउँदा मेलै कुटपिट गरेको कारणबाट श्रीमती बेहोस भएको देखि निजको मुखमा विषादी औषधि हाली दिए निजले विष खाइन भनि होहल्ला गरी सबैलाई बोलाई गाडीमा हाली अस्पतालमा लगी उपचार गराउँदागराउँदै निजको मृत्यु भएको हो । मैले कुटपिट गरी विषादी औषधी समेत खुवाएको कारणबाट पवित्रा खड्काको मृत्यु भएको हो भन्ने समेतको प्रतिवादी श्रवणकुमार खड्काले अधिकार प्राप्त अधिकारी समक्ष गरेको बयान ।

१०.    मृतक पवित्रा खड्कालाई मैले कुटपिट गरेको होइन । विष खुवाएको होइन मृतकको पति श्रवणकुमार खड्काले विष सेवन गरिछ भनि हल्ला गरेपछि निजलाई उपचार गर्न म समेतले अस्पतालमा लगेको हुँ । निजको उपचार हुँदाहुँदै मृत्यु भएको हो भन्ने समेत व्यहोराको प्रतिवादी रामकुमार खड्काले अधिकार प्राप्त अधिकारी समक्ष गरेको बयान ।

११.    मृतक पवित्रा खड्कालाई मैले कुटपिट गरी विष खुवाएको होइन । निजको पतिले विष सेवन गरिछ भनि हल्ला गरेपछि उपचारको लागि अस्पताल लगेको हो घटना घटेको अबस्थामा म जेठो छोरा रामकुमारको घरमा भएको हुँदा कान्छो छोराले बुहारीलाई कुटपिट गरे नगरेको मैले देखिन निजको उपचार हुँदाहुँदै मृत्यु भएको हो भन्ने समेत प्रतिवादी माया खड्काले अधिकार प्राप्त अधिकारी समक्ष गरेको बयान ।

१२.   प्रतिवादीहरु श्रवणकुमार खड्का, रामकुमार खड्का, माया खड्काले जाहेरवालाको छोरी पवित्रा खड्कालाई मोटरसाइकल दाइजो नल्याएको मोटरसाइकल किनेको पैसा तिर्न पटकपटक पैसा माग्न पठाउँदा माइतीबाट पैसा नल्याएको विषयमा कुटपिट गर्ने गरेको र सोही विषयमा मिति २०५७।९।१८ गते प्रतिवादीहरुले पवित्रा खड्कालाई कुटपिट गरी कुटपिटबाट बेहोस भएपछि पवित्रा खड्कालाई मुखमा विषालु पदार्थ हाली खुवाई मरणासन्न बनाई सकेपछि हो हल्ला गरी अपराधबाट बच्न उपचारार्थ अस्पताल लगेकोमा उपचार हुँदाहुँदै निजको मृत्यु भएको देखिन आएकोले प्रतिवादीहरु श्रवणकुमार खड्का, माया खड्का, रामकुमार खड्काले उक्त कार्य ज्यान सम्बन्धी महलको १३(२) नं.बमोजिमको कसूर अपराध गरेकोले निज प्रतिवादीहरुलाई सोही ऐनको १३(२) नं.बमोजिम सजाय गरि पाउँ भन्ने समेत व्यहोराको अभियोग दावी ।

१३.   विष सेवनबाट मेरो श्रीमतीको मृत्यु भएको हुन सक्छ कर्तव्य गरेर मारेको होइन । मिति २०५७।९।१८ गते बिहान म पसल खोल्न गएँ । पसल बन्द गरेर १०ः३० बजे घरमा खाना खान जाँदा श्रीमती गाईलाई पराल दिने काम गर्दै  थिइन । खाना खान जाउँ भन्दा मलाई टाउँको दुखेको छ, तपाई खाना खानुस भनि खाना माथि गएर खाई एक छिन कौशीमा बसेपछि तल कोठामा आउँदा श्रीमती सुतिरहेकी थिइन । कपडा मैलो भएकोले कौशीमा गएर कपडा धोई नसक्दै भाउजुले पवित्राले छादेको जस्तो छ भनेबाट तल कोठामा आएं भाउजु पनि आउनु भयो भाउजुले के भएको भनि सोध्दा श्रीमतीले विष खाएको भनिन त्यसपछि आतिएर कौशीमा गएर आमा र दाजुलाई बोलाए मेरो आफ्नै भाउजु र कोठामा बस्ने कल्पना सिल्पकार समेतले साबुन पानी बनाई खुवाउन लागे मैले गाडी लिएर आई अस्पतालमा लगेको  हुँ । उपचार हुँदा हुँदै निजको मृत्यु भएको हो जाहेरी दरखास्तको व्यहोरा झुठ्ठा हो । कर्तव्य गरेर मारेको नभई विष सेवनबाट मेरो श्रीमतीको मृत्यु भएको हुन सक्छ । दाजु रामकुमार खड्का आमा माया खड्का र म समेतको मिलेमतोबाट कुटपिट गरी विष खुवाई मारेको भन्ने आरोप पनि झुठ्ठा हो । दाइजोको विषयलाई लिएर झगडा भएको पनि होइन । निजलाई मैले कुटपिट गरी विष मुखमा हाली दिएको पनि होइन । निजले विष सेवन गरेको कारणबाट मृत्यु भएको हुन सक्छ भन्ने समेतको प्रतिवादी श्रवणकुमार खड्काले अदालतमा गरेको बयान ।

१४.   बुहारी पवित्रा खड्काले विष सेवन गरेको र उपचारको लागि अस्पताल लगेको निजको उपचार गराउँदा गराउँदै मृत्यु भएको कुरा थाहा पाएको हुँ जाहेरी दरखास्तअनुसार पवित्रा खड्कालाई मैले कर्तव्य गरी मारेको होइन छैन । म समेतले विष खुवाएको र छोरा श्रवणकुमारको कुटाईबाट पवित्राको मृत्यु भएको होइन भन्ने समेत व्यहोराको प्रतिवादी माया खड्काले अदालतमा गरेको बयान ।

१५.   मिति २०५७।९।१८ गते खाना खाई कौशीमा बसी रहेको अबस्थामा कौशीबाट भाई श्रवणकुमारले आत्तिएर मलाई बोलाएबाट म, आमा र श्रीमती भाईको कोठामा गयौं त्यतिखेर भाईको छोरा छोरी रोइ रहेको आवाज सुनी माथि गयौं । भाईले मलाई पवित्राले औषधि खाईछ भन्यो भाई गाडी लिन गयो मैले अस्पतालमा फोन गरे सो दिन नेपाल बन्द भएको कारण एम्वुलेन्स आएन मेरो श्रीमती समेतले सावुन पानी बनाई खुवाउन लागे भाईले गाडी लिएर आयो गाडीमा राखेर विर अस्पताल म समेतले लगी उपचार गराउँदा गराउँदै निज बुहारीको मृत्यु भएको हो । बुहारीले आफ्नो माइति पक्षलाई म आफैले विष सेवन गरेको भनि भनेको थिइन सो कुरा मैले सुनेको हुँ । मेरो बुहारी पवित्रा खड्कालाई कुटपिट गरेको भन्ने कुरा झुठ्ठा हो भन्ने समेत व्यहोराको प्रतिवादी रामकुमार खड्काले अदालतमा गरेको बयान ।

१६.    प्रतिवादी माया खड्का र श्रवणकुमार खड्कालाई थुनामा राखि कारवाही गर्नु र प्रतिवादी रामकुमार खड्कालाई अ.वं.४७ नं.बमोजिम तारेखमा राखि कारवाही गर्नु भन्ने शुरु अदालतको आदेश ।

१७.   रामकुमार खड्का, श्रवणकुमार खड्कासँग २ वर्ष अघि अलग भएको र पवित्रा खड्काले विष सेवन गरेको बेलुका ७ बजे थाहा पाएको ८ बजे निजको मृत्यु भएको थाहा भयो भन्ने समेतको प्रतिवादी रामकुमारको साक्षी भिमसेन खड्काको बकपत्र ।

१८.   माया खड्का र श्रवणकुमार खड्काले पवित्रा खड्कालाई कुटपिट गरि मारेको होइन । निजले विष सेवन गरेको भन्ने कुरा सुनेको थिए भन्ने समेत व्यहोराको प्रतिवादीको साक्षी कान्छी खड्काको बकपत्र ।

१९.    श्रवणकुमारले पवित्रा खड्कालाई कुटपिट गरेको छैन । विष खुवाएको होइन । मृतकले मैले विष खाएको हुँ भनि भनेको समेत थिइन भन्ने समेत व्यहोराको प्रतिवादीको साक्षी भक्तवहादुर दुलालको बकपत्र ।

२०.   पवित्रा खड्कालाई घर परिवारको सदस्य मिली कर्तव्य गरी मारेको जस्तो लाग्छ भन्ने समेत प्रहरीमा कागज गर्ने रमेश खत्रीको बकपत्र ।

२१.   दाइजो कमी भयो र ५० हजार माइतीबाट नलेराएको भनि प्रतिवादीहरु ३ जनाले मृतक पवित्रा खड्कालाई कुटपिट गरी मारेको हो भन्ने समेत जाहेरवाला सिद्धिवहादुर खत्रीको बकपत्र रहेछ ।

२२.   पवित्रा खड्कालाई रामकुमार खड्का, श्रवणकुमार खड्का, माया खड्का ३ जनाले कुटपिट गरि मारेको हो अपराधबाट बच्नको लागि विष अलि कति मुखमा हाली अस्पताल ल्याएको भन्ने समेतको प्रकाश खत्रीको बकपत्र ।

२३.   प्रतिवादी ३ जनाले मेरी छोरीलाई कुटेर मारेको हो, छोरीले विष खाएर मरेको होइन भन्ने समेतको ईश्वरी खत्रीले अदालतमा गरेको बकपत्र ।

२४.   नन्द पवित्रा खड्काले विष खाएको नभै प्रतिवादीहरु ३ जनाले पहिला पनि कुटपिट गर्ने र मिति२०५७।८।१८गते पनि निजहरुले कुटपिट गरी मारेको हो भन्ने समेत मन्जु खत्रीको बकपत्र ।

२५.   पवित्राको मृत्यु विष सेवनबाट नभई कुटपिटबाट भएको हो भन्ने समेत व्यहोराको प्रहरीमा कागज गर्नेकुमार खत्रीले गरेको बकपत्र ।

            २६.   पवित्राको शरिरको विभिन्न ठाउँमा निलडाम चोटहरु भएको हुँदा निजले विष सेवन गरेको नभई प्रतिवादीहरुले कर्तव्य गरी ज्यान मारेको हो भन्ने मलाई लाग्छ भन्ने समेतको विमल खत्रीले गरेको बकपत्र ।

२७.   बहिनीको शरिरमा निलडाम थियो, बहिनीले विष सेवन गरेको नभई प्रतिवादीहरुले कुटपिट गरी मारेको हो भन्ने समेत प्रदिप खत्रीको बकपत्र ।

२८.   पवित्राको मृत्यु विष सेवनबाट भएको हो भन्ने समेतको प्रहरीमा कागज गर्ने लिला खड्काले गरेको बकपत्र ।

२९.   पवित्रा खड्काले विष आफैले खाएको हो कुटपिट गरी मुखमा विष हालेको होइन भन्ने कल्पना सिल्पकारले गरेको बकपत्र ।

३०.   पवित्रा खड्काले आफ्नै ईच्छाले विष खाएको हो, प्रतिवादीहरुले कुटपिट गरी विष खुवाएको होइन भन्ने समेत प्रहरीमा कागज गर्ने प्रेमवहादुर लामाको बकपत्र ।

३१.   मृतकको शरिरमा भएको चोट पटकहरु धार नभएको वस्तुको प्रयोगबाट भएको हो । मृत्युको कारण शव परीक्षणबाट यकिन हुन सकेन भन्ने समेतको पोष्टमार्टम गर्ने डा.तुलसी कडेलको   बकपत्र ।

३२.   पवित्रा खड्काको भिसेरा जाँच गर्दा विषादीहरु पाइएन भन्ने समेतको विशेषज्ञ नानी प्रकाश रेग्मीले गरेको   बकपत्र ।

३३.   पवित्रा खड्काको भिसेरा मैले परीक्षण गरेकोमा कुनै विवादी पाइएन भन्ने समेतको विशेषज्ञ प्र.नी.राजु खत्रीको बकपत्र ।

३४.   लाश जाँच गर्दा मृत्युको कारण यकिन हुन नसकेको र भिसेरा परीक्षण गर्न पठाउँदा पनि भिसेरामा केही पनि पाइएन भनि उल्लेख भएको हुँदा मृत्युको कारण यकिन गर्न सकिएन भन्ने समेतको डा.हरिहर वस्तीले मिति २०५८।८।१५ मा गरेको बकपत्र ।

३५.   पवित्रा खड्काको पोष्टमार्टम परीक्षणबाट मृत्युको कारण यकिन गर्न सकिएन । शरिरमा भएका विभिन्न निलडामले मृत्यु हुन सक्दैन भन्ने समेत व्यहोराको डा.तुलसी कडेलले मिति २०५८।८।१८ मा गरेको बकपत्र ।

३६.   पवित्रा खड्काले मलाई बोलाएपछि म उसको कोठामा गएँ जाँदा वान्ता गरेको रहेछ । लागेको हो कि भनेर अक्षता खोज्न गए मैले पाइन निजलाई सोधी भान्छामा छ भनिन मलाई अक्षता पुछेर फाल्नु पर्दैन मैले औषधि खाएको हो शिशी झ्यालमा छ मलाई गाह्रो भयो अस्पताल लैजाउ भनिन अस्पताल लगे मृत्युको कारण मलाई थाहा छैन भन्ने समेतको सरीता खड्काले मिति २०५८।८।१८ मा गरेको बकपत्र ।

३७.  पवित्रा खड्काको इमरजेन्सीमा आउँदा विष खाएको गन्धबाट र आँखाको नानीबाट थाहा पाएपछि विष खाए सम्बन्धी अन्य जाँच (क्लिनिकल) टेष्टपछि तत्सम्बन्धी उपचारहरु गरेको थियो भन्ने समेतको डा.शंकर प्रताप साहले मिति २०५९।१।२३ गरेको बकपत्र ।

३८.   निज प्रतिवादी श्रवणकुमार खड्काले अदालतमा इन्कार रहि बयान गरेको देखिए पनि शुरु जाहेरी दरखास्त लाश प्रकृति मुचुल्का (Post Mortem Report), प्रतिवादी स्वयंको अनुसन्धानमा भएको बयान अनुकूल नै लाश परीक्षण गर्ने चिकित्सकको अदालतको बकपत्र समेत देखिएको अबस्थामा अदालतमा भएको कोरा इन्कारीलाई विश्वासयोग्य होला भनि मान्न सक्ने अबस्था नदेखिंदा माथि उल्लेखित सम्पूर्ण विवेचित प्रमाणहरुको आधारबाट मृतक पवित्रा खड्कालाई शरिरको यत्रतत्र भागमा कुटपिट गरी निज मरणासन्न अबस्थामा पुगेपछि प्रतिवादी श्रवणकुमार खड्काले मुखमा विष राखि दिएको देखिएता पनि उक्त विषको प्रभावबाट मृतकको मृत्यु भएको नदेखिई कुटपिटको कारणबाट मृतक पवित्रा खड्काको मृत्यु भएको देखिंदा प्रतिवादी श्रवणकुमार खड्काले मुलुकी ऐन ज्यान सम्बन्धी महलको १ नं.को प्रतिकूलको कार्य गरेको देखिंदा निजलाई सोही महलको १३(३) नं.अनुसार सजाय हुने ठहर्छ । अन्य प्रतिवादी रामकुमार खड्का र माया खड्काको हकमा विचार गर्दा निजहरु अपराध गरेमा अनुसन्धानमा नै इन्कार छन। प्रतिवादी श्रवणकुमार खड्काले वारदातको अवस्थामा आमा तथा दाजु घरमा हुनु हुन्न भनि बयान गरी दिएको अबस्था छ । मृतकलाई मार्नु पर्ने सम्मको रिसइवी र कारण उल्लेखित प्रतिवादीहरुमा भए रहेको कुनै कागजबाट नदेखिदा र निजहरुको अदालत समेतको इन्कारी बयान स्वभाविक र विश्वासयोग्य देखिदा उल्लेखित दुवै जना प्रतिवादीहरुले अभियोग दावीबाट सफाइ पाउने ठहर्छ  । र प्रतिवादी श्रवणकुमार खड्काको हकमा साधक जाँचको लागि मिसिल पुनरावेदन अदालत पाटनमा पठाउने भन्ने समेत व्यहोराको शुरु काठमाडौं जिल्ला अदालतको मिति २०५९।३।२० को फैसला ।

३९.   शुरु जिल्ला अदालतले मलाई सर्वश्वसहित जन्मकैद गर्ने गरी गरेको फैसलामा चित्त बुझेन । ज्यान सम्बन्धी महलको १३(१) र १३(३) को कानूनी व्यवस्थाअनुसार हतियार लाठी, ढुंगा आदिको प्रयोगबाट कसैले कसैलाई मा¥यो भने ज्यान सम्बन्धीको १३(१) र १३(३) आकर्षित हुने हो र उल्लेखित १३(१) र  १३(३) को अभियोग लागेको मुद्दा घटनाको परिस्थितिअनुसार ज्यान सम्बन्धीको ६ नं.को देहाय ५अनुसार रु.२००।सम्म जरिवाना पनि हुनसक्छ तर ज्यान सम्बन्धीको १३(२) को अभियोगको फैसला विष खुवाएको ठहरे सर्वश्वसहित जन्मकैद नठहरे सफाइ हुने भएकोले सजाय समान भए पनि घटना र वारदातको प्रक्रिया नै फरक भएको १३(३) र १३(२) मा सजाय समान भएको नाताबाट विष खुवाई मानिस मारेकोले सजाय गरी पाउँ भन्ने दावी भएको यो मुद्दामा विष खुवाई मारेको होइन कुटपिट गरी मारेको हुँदा ज्यान सम्बन्धीको १३(३) बमोजिम सजाय हुन्छ भनि वादीको दावी भन्दा बाहिर गई सर्वश्वसहित जन्मकैद जस्तो गंभीर सजाय मलाई गर्न मिल्ने अवस्था छैन । मृतकलाई  मैले कुटपिट गरेको र विष खुवाएको प्रमाण केहि पनि छैन र पवित्रा खड्का कुटपिटको चोटबाट मरेको होइन भन्ने पुष्टि भई राखेको अबस्थामा लाश प्रकृति मुचुल्का मेरा विरुद्ध कसरी प्रमाणमा लगाइएको हो ? फैसलामा कहि कतै पनि स्पष्ट छैन । लाश प्रकृति मुचुल्का र चिकित्सकको बकपत्र मेरो विरुद्ध प्रमाणमा लिन नमिल्ने प्रष्ट छ । मैले अदालतमा गरेको इन्कारी बयानलाई प्रमाणमा नलिई मलाई प्रहरीमा गराएको बयानलाई पनि मलाई दोषी ठहर्‍याउन आधार लिएको छ तर प्रहरीमा भएको बयान शंकारहित प्रमाणबाट वादीले प्रमाणित गर्न नसकेको अबस्थामा उल्लेखित नजिर बमोजिम प्रहरीमा मलाई मेरो इच्छा विरुद्ध गराइएको बयानलाई वादीले पुष्टि गर्न सकेको छैन किन कि मृतकको शरिरमा लागेको चोट मेरो प्रहारबाट भएको भन्ने प्रमाण छैन र मृतकले विष आफै सेवन गरेको भन्ने पुष्टि भएको अबस्थामा मलाई दोषी ठहर गरी गरेको शुरुको फैसला गंभीर कानूनी त्रुटी रहेको हुँदा शुरुको फैसला बदर गरी अभियोग दावीबाट सफाइ पाउँ भन्ने प्रतिवादी श्रवणकुमार खड्काको पुनरावेदन पत्र ।

४०.   प्रतिवादीहरु रामकुमार खड्का र माया खड्का समेतले मृतक पवित्रा खड्कालाई मार्नु पर्ने कारणमा दाइजो नै हो भनि बुझिएका इश्वरी खत्री, मन्जु खत्री, कुमार खत्री, विमल खत्री, प्रदिप खत्री समेतले अनुसन्धानको क्रममा कागज गर्दा र अदालतमा आई बकपत्र गर्दा समेत किटानी साथ दाइजो नल्याएको कारणले पवित्रा खड्कालाई श्रवणकुमार खड्का, रामकुमार खड्का र माया खड्का समेतले कुटपिट गरि कर्तव्य गरी मारेका हुन भनि किटानी बकपत्र गरिदिएका छन । यस्तो महत्वपूर्ण प्रमाणहरुलाई फैसलामा कुनै स्थान लिइएको छैन । प्रतिवादी श्रवणकुमार खड्का जस्तै अन्य प्रतिवादीहरु रामकुमार खड्का र माया खड्का समेत समान प्रकृतिका कसूरदार हुन तसर्थ प्रतिवादीहरु रामकुमार र माया खड्कालाई प्रमाणको उचित विश्लेषण नै नगरी सफाइ दिने गरी भएको शुरुको फैसला कानून संगत देखिंदैन । प्रतिवादी श्रवणकुमारका हकमा दावी बमोजिम नं.उल्लेख नगरेको हकसम्म र रामकुमार खड्का र माया खड्का समेत आरोपित कसूरमा कसूरदार देखिंदा देखिंदै निज प्रतिवादीहरुलाई अभियोग माग दावी सफाइ दिने गरि भएको शुरुको फैसला बदर गरी प्रतिवादीहरुलाई शुरु माग दावी बमोजिम सजाय गरी पाउँ भन्ने वादी श्री ५ को सरकारको पुनरावेदन अदालतमा परेको पुनरावेदन पत्र ।

४१.   यसमा मृतकको पति श्रवणकुमार खड्काले प्रहरी समक्ष बयान कागज गर्दा विषादी औषधि समेत खुवाई मैले कुटपिट गरी मृतक पवित्रालाई मारेको हुँ भन्ने व्यहोरा उल्लेख गरेकोमा वादी पक्षका साक्षीहरुले तिनै जना प्रतिवादीहरुले मारेका हुन भनि बकपत्र गरेको अबस्थामा शुरु फैसला फरक पर्न सक्ने देखिंदा अ.वं.२०२ नं.बमोजिम छलफलको लागि प्रतिवादीहरुका नाममा म्याद जारी गरी प्रतिवादीहरुको पुनरावेदनको प्रतिलिपि अ.वं.२०२ नं.बमोजिम पुनरावेदन सरकारी वकिल कार्यालय पाटनलाई दिई नियमानुसार पेश गर्नु भन्ने पुनरावेदन अदालतको आदेश ।

४२.   प्रतिवादीले मृतकलाई मरणासन्न हुने गरी कुटी अन्तिममा विष खुवाएर मारेको हो भन्ने जाहेरी व्यहोरा भै सो लाई लाश प्रकृति मुचुल्काले पुष्टी गरेको पाइन्छ । प्रतिवादीको जाहेरी बमोजिमको कसूर गरेको भनी अधिकार प्राप्त अधिकारी समक्ष भएको बयानले पनि सो तथ्यलाई समर्थन गरेको देखिन्छ । अदालतमा बयान गर्दा इन्कारी भएपनि सो तथ्ययुक्त सवुद निजले पेश गर्न नसकेको र मिसिल कागजातबाट समेत समर्थित हुन आएको देखिदैन । तसर्थ प्रतिवादी श्रवणकुमार खड्काले नै पवित्रा खड्कालाई कुटपिट गरी मरणासन्न पारेपछि विष खुवाएको र सोही कारणबाट निजको मृत्यु भएको पुष्टी हुन आएकोले निजका हकमा ज्यान सम्बन्धी महलको १३(२) बमोजिम सर्वश्वसहित जन्मकैद हुने ठहराएको शुरु जिल्ला अदालतको फैसला मनासिव ठहर्छ । अन्य प्रतिवादी रामकुमार खड्का र माया खड्काले कसूरमा इन्कारी रहि अधिकार प्राप्त अधिकारी र अदालतमा समेत बयान गरेको प्रतिवादी श्रवणकुमार खड्काले सो वारदातमा यिनीहरुको संलग्नता देखाउन नसकेको र मिसिल संलग्न प्रमाणबाट उक्त वारदातमा यिनीहरुको संलग्नता पुष्टी हुन आएको नदेखिएकोले सफाइ दिने ठहराएको शुरु जिल्ला अदालतको फैसला समेत मनासिव ठहर्छ भन्ने समेत पुनरावेदन अदालत पाटनको फैसला ।

४३.   मृतकको मृत्यु के कारणबाट भएको भन्ने तथ्य नै स्थापित हुन सकेको छैन । अधिकार प्राप्त अधिकारी समक्ष भएको मेरो बयान स्वेच्छाको नभएको भनी मैले अदालतमा बयान गर्दा सबै व्यहोरा खुलाएको र पवित्रा खडकाको मृत्यु विष सेवनबाट भएको भनी मौकामा बुझिएका व्यक्तिहरुको भनाइबाट समेत पुष्टी भैरहेको अबस्थामा शंकाको भरमा यस्तो जघन्य अपराधमा मेरो संलग्नता रहेको भनी मलाई कसूरदार ठहराई भएको पुनरावेदन अदालतको फैसला बदर गरी पाउँ भन्ने समेत व्यहोराको श्रवणकुमार खड्काको पुनरावेदन पत्र ।

४४.   मृतक पवित्रा खड्काले मोटरसाइकल दाइजो नल्याएको विषयमा श्रवणकुमार खड्का लगायत रामकुमार र माया खड्का समेतले पटकपटक कुटपिट गर्ने गरेको भन्ने व्यहोरा उल्लेख गरी निजहरु उपर समेत कारवाहीको माग गरी जाहेरी परेको र मृतकको शरिरमा ३० वटा भन्दा बढी चोट देखिएको र दाइजोको कारणबाट नै उक्त वारदात भएको तथ्य स्थापित भैरहेको अबस्थामा मिसिल संलग्न कागजातको आधारमा निजहरुको समेत संलग्नता देखिएबाट केवल इन्कारी बयानलाई आधार मानी निजहरुका हकमा सफाइ दिने ठहराएको पुनरावेदन अदालतको फैसला सो हदसम्म उल्टी गरि रामकुमार खड्का र माया खड्का समेतलाई अभियोग दावी बमोजिम सजाय गरि पाउँ भन्ने समेत व्यहोराको श्री ५ को सरकारको पुनरावेदन पत्र ।

४५.   नियम बमोजिम दैनिक मुद्दा पेशी सूचीमा चढी पेश हुन आएको प्रस्तुत मुद्दामा पुनरावेदक श्रवणकुमार खड्काकोतर्फका विद्वान अधिवक्ताहरु श्री शंभु थापा र कृष्ण सापकोटाले प्रस्तुत मुद्दामा मृतकको मृत्यु नै कसरी भएको हो भनी शुरु जिल्ला र पुनरावेदन अदालतको फैसलाबाट खुल्न नसकेबाट मृतकको मृत्यु नै के कसरी भयो भन्ने प्रश्न नै विचारणीय रहेको छ । पोष्टमार्टम रिपोर्टबाट मृतकको मृत्यु यो कारणले भयो भनी भन्न सकिने अबस्था छैन जहाँ सम्म प्रतिवादीले मरणासन्न हुने गरी मृतकलाई कुटेको भन्ने जाहेरी दर्खास्त छ सो कुटाइको चोटबाट मानिस मर्न सक्ने अबस्था हुँदैन भन्ने सम्बन्धित विशेषज्ञहरुको बकपत्रबाट समेत पुष्टी भैरहेको अबस्था छ । प्रतिवादी शिक्षित एवं प्राध्यापक पेशामा संलग्न व्यक्तिले श्रीमतीलाई विष खुवाएर मार्नुपर्ने स्थिति र अबस्था मिसिलबाट पुष्टी भएको छैन । अधिकार प्राप्त अधिकारी समक्षको बयान मेरो इच्छा विरुद्धको हो भनी भएको व्यहोराको सत्यतथ्य बयान प्रतिवादीले अदालतमा गरेबाट अधिकार प्राप्त अधिकारी समक्षको साविती बयानलाई निजका विरुद्ध प्रमाणमा लिन नमिल्ने हुँदा शंकाको भरमा कसूरदार ठहराई गरेको पुनरावेदन अदालतको फैसला बदर भै प्रतिवादीले अभियोग दावीबाट सफाइ पाउनु पर्दछ भन्ने र पुनरावेदक वादी श्री ५ को सरकारकोतर्फबाट सहन्यायाधिवक्ता श्री टिकावहादुर हमालले मृतक पवित्रा खड्का प्रतिवादी श्रवण खड्काकी श्रीमती भै निजले दाइजो वापत मोटरसाइकल नल्याएकी विषयमा निज प्रतिवादी रामकुमार खड्का र माया खड्का समेतले कुटपिट गर्ने गरेको र उक्त वारदातको दिन पनि यी प्रतिवादीहरु समेतले कुटपिट गरी पवित्रा खड्कालाई मरणासन्न अबस्थामा पुराई विष सेवन गराएको भन्ने प्रतिवादीहरु उपर परेको किटानी जाहेरी र मृतकको शरिरमा ३० वटा भन्दा बढी चोट देखिएको भन्ने शव परीक्षण प्रतिवेदन समेत भएको अबस्थामा प्रतिवादी श्रवणकुमारले मात्र हिर्काएको चोटले मृतकको मृत्यु भएको भन्न सक्ने अबस्था नभएबाट केवल इन्कारी बयान कै आधारले मात्र प्रतिवादीहरु रामकुमार खड्का र माया खड्काले आरोपित कसूरबाट सफाइ पाउन सक्ने अबस्था नभएकोले निजहरुका हकमा समेत अभियोग दावी बमोजिम नै सजाय हुनुपर्ने हुँदा निजहरुका हकमा सफाइ दिने गरेको पुनरावेदन अदालतको फैसला सो हदसम्म उल्टी हुनुपर्दछ भनी गर्नु भएको बहस समेत सुनी प्रतिवादी श्रवणकुमार खड्काको हकमा न्याय प्रशासन ऐन, २०४८ को दफा ९ बमोजिम पुनरावेदन पर्न आएको र निजको हकमा न्याय प्रशासन ऐन, २०४८ को दफा १० बमोजिम साधक समेत दर्ता हुन आएकोले निजको हकमा पुनरावेदन कै रोहबाट इन्साफ हुने हुँदा साधकको लगत कट्टा गरी पुनरावेदन अदालतले निजको हकमा ज्यान सम्बन्धी महलको १३(२) बमोजिम सजाय हुने र प्रतिवादी रामकुमार खड्का र माया खड्काको हकमा सफाइ दिने ठहराएको फैसला मिले नमिले सम्बन्धमा नै निर्णय दिनुपर्ने देखियो ।

४६.   निर्णयतर्फ विचार गर्दा, पवित्रा खड्काको कर्तव्यबाट मृत्यु भएको सम्बन्धमा प्रतिवादी श्रवणकुमार खड्का, रामकुमार खड्का र माया खड्का उपर ज्यान सम्बन्धी महलको १३(२) बमोजिम कारवाही र सजायको माग दावी लिई पेश भएको अभियोग पत्रमा श्रवणकुमार खड्काको हकमा ज्यान सम्बन्धी महलको १३(३) नं.बमोजिम सजाय र प्रतिवादी रामकुमार खड्का र माया खड्काको हकमा सफाइ दिने ठहराएको शुरु काठमाडौं जिल्ला अदालतको फैसला सदर गरेको पुनरावेदन अदालत पाटनको फैसला उपर सफाइ पाउँ भनी श्रवणकुमार खड्काको र अभियोग दावी बमोजिम रामकुमार खड्काको र माया खड्काका हकमा समेत सजाय हुनुपर्ने भनी श्री ५ को सरकारको छुट्टाछुट्टै पुनरावेदन परेको देखियो ।

४७.   प्रस्तुत मुद्दामा जाहेरवालाको छोरी पवित्रालाई दाइजोमा मोटरसाइकल ल्याइन भनि प्रतिवादीहरुले मरणासन्न हुने गरी कुटी अन्त्यमा मुखमा विष हाली दिई मारेको भनी प्रतिवादीहरु उपर किटानी जाहेरी परेको देखिन्छ । मौकामा भएको लाश जाँच प्रकृति मुचुल्का हेर्दा शरिरको टाउको आँखा, हात, पाखुरा, आङ, जिउ, तिघ्रा आदि शरिरका विभिन्न भागमा निलडाम र चोट देखिन्छ । यसबाट मृतकको मृत्यु कर्तव्यबाट भएको पुष्टी हुन आउँछ ।

४८.   अब पुनरावेदक प्रतिवादी श्रवणकुमार खड्काको कर्तव्यबाट पवित्रा खड्काको मृत्यु भएको हो, होइन भन्ने सम्बन्धमा मिसिल अध्ययन गरि हेर्दा प्रतिवादी श्रवणकुमारले अधिकार प्राप्त अधिकारी समक्ष कागज गर्दा मृतक पवित्रा खड्कासँग बेलाबेलामा मोटरसाइकल दाइजो नल्याएको विषयमा झैझगडा हुँदा कुटपिट गर्ने गरेको र सोही दिन पनि लुगा नधोएको कारणले लात्ती मुड्कीले शरिरको विभिन्न भागमा कुटपिट गरेकोले श्रीमती बेहोस भइन् र सो अपराधबाट बच्न घरमा रहेको किटनाशक औषधि (विष) निजलाई बेहोस अबस्थामा खुवाई आपूm लुगा धुन कौसीमा गएको र पछि उपचारको लागि अस्पताल लगेकोमा सोही कारणबाट निजको मृत्यु भएको हो भनी घटनाक्रम सविस्तार उल्लेख गरि कागज गरेको पाइन्छ । अदालतमा बयान गर्दा कसूरमा इन्कार रहेपनि श्रीमतीसँग लुगाधुने विषयमा विवाद भै आफैले कौसीमा गै लुगा धोएको भन्ने उल्लेख गरेबाट उक्त दिन श्रीमतीसँग वादविवाद भएको कुरामा निज सावितै भएको देखिन्छ।

४९.   मिसिलसाथ रहेको Autospy Report बाट मृत्युको कारण निश्चित हुन नसके पनि सो Report बाट मृतकको शरिरमा धेरै चोटहरु परेको देखिन्छ । उक्त चोटहरु पुरानो भन्ने देखिन नआएको अबस्थामा वारदात कै दिन भएको चोट मान्नुपर्ने देखिनुका साथै मृतकको शरिरको यत्रतत्र भएको चोटको प्रकृति हेर्दा कुटपिट बाहेक अन्य कारणबाट भएको चोट भनी भन्न सक्ने अबस्था समेत मिसिलबाट देखिदैन । मृतकको भिसेरा जाँच गर्दा शरिरमा विषको प्रयोग भएको भन्ने देखिदैन । तर जाहेरवाला सिद्धीवहादुर खड्का, बुझिएका विमल खत्री, प्रेमवहादुर लामा समेतका व्यक्तिहरुले पवित्रा खड्कालाई मरणासन्न हुने गरि कुटी   बेहोस भएपछि विष खुवाएको भनी   आफ्नो आफ्नो व्यहोरा उल्लेख गरिदिएको पाइन्छ । बहसको क्रममा पवित्रा खड्काले विष सेवन गरी आत्महत्या गरेकी हुन भनी पुनरावेदकतर्फका विद्वान अधिवक्ताहरुले व्यक्त गरेपनि मृतकको भिसेरा जाँच प्रतिवेदनमा सो कुरा उल्लेख नभएको साथै मृतकले विष सेवन गरि आत्महत्या गर्नुपर्ने त्यस्तो भरपर्दो र पत्यारलायक कारण मिसिलबाट पुष्टी हुन सकेको अबस्था छैन । मृतकले विष सेवन गरेपछि हुने छट्पटाहटको कारण शरिरमा विभिन्न चोट लागेको मान्ने हो भने पनि Autospy Report बाट त्यस किसिमको चोट हो भनी मान्न सकिने अबस्था   देखिंदैन ।

५०.   विवाहमा मोटरसाइकल दाइजो नल्याएको विषयमा मृतक पवित्रा खड्का र प्रतिवादी श्रवणकुमार खड्का लोग्ने स्वास्नी बीच पहिले पनि पटकपटक वादविवाद भै प्रतिवादीले पवित्रा खड्कालाई कुटपिट गरेको तथ्य मिसिलबाट पुष्टी भै रहेको र वारदातको दिन पनि दाइजोको विषयको विवादलाई निरन्तरता दिई आफ्नो लुगा नधोएको थप निहुँ झिकी प्रतिवादी श्रवणकुमार खड्काले पवित्रा खड्कालाई मरणासन्न अबस्थामा पुग्ने गरी पिटेको तथ्य अनुसन्धानको क्रममा अधिकार प्राप्त अधिकारी समक्ष प्रतिवादी श्रवणकुमार खड्काले कागज गरेको मृतकको शरिरमा यत्रतत्र चोट देखिएपछि पुनरावेदक प्रतिवादी श्रवणकुमार खड्काले मरणासन्न अबस्थामा पुग्ने गरी कुटपिट गरेको भन्ने तथ्य स्थापित भइरहेको, मृतकको मृत्युको कारण सो बाहेक अन्य कारण पुष्टि हुन नआएको हुँदा निजको अदालतमा भएको इन्कारी बयानलाई एक मात्र आधार मानी निजले कसूरबाट उन्मुक्ति पाउन सक्ने अबस्था प्रमाणबाट नहुँदा प्रतिवादी श्रवणकुमार खड्कालाई ज्यान सम्बन्धी महलको १३(२) बमोजिम सर्वश्वसहित जन्मकैद हुने ठहराएको पुनरावेदन अदालत पाटनको फैसला मिलेकै देखिंदा सदर हुने ठहर्छ । प्रतिवादीको पुनरावेदन जिकिर पुग्न सक्दैन ।

५१.   प्रतिवादी रामकुमार खड्का र माया खड्कालाई समेत अभियोग दावी बमोजिम  सजाय  हुनुपर्ने  भन्ने  श्री ५ को सरकारको पुनरावेदनतर्फ विचार गर्दा यी प्रतिवादीहरु समेतले पवित्रा खड्कालाई कुटपिट गरेको भन्ने समेतको जाहेरी परेपनि जाहेरी बमोजिमको अपराध नगरेको भनी अधिकार प्राप्त अधिकारी र अदालत समेतमा यिनीहरुले कसूरमा इन्कार रही बयान गरेको अबस्था देखिन्छ । अर्का प्रतिवादी श्रवणकुमार खड्काले अधिकार प्राप्त अधिकारी समक्ष र अदालतमा समेत बयान गर्दा उक्त वारदातमा निजहरुको संलग्नता देखाउन सकेको पाइदैन । मिसिल संलग्न कागज प्रमाण  समेतबाट  उक्त  वारदातमा संलग्न भएको भन्ने पुष्टी हुन नआएबाट केवल जाहेरीकै आधारले मात्र ज्यान जस्तो गम्भीर अपराधमा दोषी कायम गर्न नमिल्ने भै कसूर कायम हुन सक्ने अबस्था नभएकोले आरोपित कसूरबाट प्रतिवादीहरु रामकुमार खड्का र माया खड्कालाई सफाइ दिने ठहराएको पुनरावेदन अदालतको फैसला मिलेकै देखिंदा सदर हुने ठहर्छ । वादी श्री ५ को सरकारको पुनरावेदन जिकिर पुग्न सक्दैन । मिसिल नियमानुसार बुझाई दिनु ।

 

उक्त रायमा सहमत छु ।

 

न्या.हरिजंग सिजापती

इ.अ.पुरुषोत्तमप्रसाद ढकाल

 

 

इति सम्बत् २०६१ साल असोज ८ गते रोज ६ शुभम्–––––––

भर्खरै प्रकाशित नजिरहरू

धेरै हेरिएका नजिरहरु