नेपाल कानून पत्रिका

शब्दबाट फैसला खोज्‍नुहोस्

निर्णय नं. ७६४४ - लेनदेन

भाग: ४८ साल: २०६३ महिना: बैशाख अंक:

निर्णय नं.७६४४           ने.का.प.२०६३       अङ्क १

 

सर्वोच्च अदालत संयुक्त इजलास

माननीय न्यायाधीश श्री बद्रीकुमार बस्नेत

माननीय न्यायाधीश श्री रामकुमारप्रसाद शाह

सम्वत् २०५८ सालको दे. पु. नं. ..८६४७

फैसला मितिः २०६२।१२।२१।२

 

मुद्दा :लेनदेन ।

 

पुनरावेदक

प्रतिवादीः जिल्ला सुनसरी डुम्राहा गा. वि. स. वडा नं. २ बस्ने सजिया थरुनी   

विरुद्ध

बिपक्षी

वादीः ऐ. ऐ. वडा नं. ९ बस्ने दुःखी मण्डल

 

§  वादी दावीको लिखत अघिवाट घरसारमा लेखिएको नभई मालपोत कार्यालयमा नै खडा भएकोले त्यस्तो लिखतको थैली पनि लिनुदिनु भएको थियो भनी वादीले स्थापित गर्नु पर्ने ।

§  प्रतिवादी थारु जातिको भएको र थारु जातिको जग्गा हक छाडी दिनका लागी प्र.जि.अ. को सामुन्ने रकम तिरी प्रमुख जिल्ला अधिकारीले आफ्नो अगाडि गनीगनाउ भएको भनी सिफारिस साथ पत्र लेखे पश्चात मात्र जग्गा पारित गर्ने भन्ने श्री ५ को सरकारको परिपत्र अनुसार सो कार्यविधि पुरा भएको नदेखिएकोले वादी प्रतिवादी वीच रकम लिनुदिनु भएको भन्न नमिल्ने ।

§  दावीको रकम नै लिनुदिनु भएको प्रमाणित हुन नसकेको अबस्थामा वादी दावी बमोजिमको रकम भराई दिने ठहराएको  पुनरावेदन अदालतको फैसला मिलेको नहुँदा उल्टी हुने ।

(प्रकरण नं.१६)

 

पुनरावेदक प्रतिवादी तर्फवाटः

विपक्षी वादी तर्फवाटः

अवलम्वित नजीरः

 

फैसला

      न्या.रामकुमारप्रसाद शाहः पुनरावेदन अदालत विराटनगरको मिति २०५७।११।१ को फैसला उपर न्याय प्रशासन ऐन २०४८ को दफा ९ अन्तर्गत दायर भै पेश हुन आएको प्रस्तुत मुद्दाको संक्षिप्त तथ्य एवं ठहर यसप्रकार छ:-

२.    विपक्षीले म संग रु.२२,०००।रुपैयाँ लिई निज नाउँ दर्ताको जिल्ला सुनसरी डुम्राहा गा. वि. स. वार्ड नं. २(ग) कि. नं. २१८ को २१५ मध्ये ०० जग्गा रजिष्ट्रेशन पारित गरी दिनेछु भनी घरसारको २ प्रति राजीनामा कागजमा सहीछाप गरी मिति २०५५।३।१६ गते सो राजीनामा कागज मालपोत कार्यालय सुनसरीमा दर्ता गरी मालपोत कार्यालयवाट आदेश भै कित्ता काट समेत भएको अबस्थामा रजिष्ट्रेशन सम्मको काम वाँकी रहेकोले सो गर्न विपक्षीलाई भन्दा रजिष्ट्रेशन गर्न नमानी म फिरादीसंग लिएको रु.२२,०००।माग गर्दा दिन इन्कार गर्नु भएकोले विपक्षी उपर लेनदेन व्यवहारको ४० नं. र रजिष्ट्रेशनको ६ नं., अ. वं. ८२ नं. समेतका आधारमा फिराद गर्न आएको हुँ, विपक्षीले लिनु भएको रु.२२,०००।दिलाई भराई सो राजीनामामा लेखिएको जग्गा भोग समेत गर्न नपाएकोले सो को कानून बमोजिमको व्याँज समेत दिलाई भराई पाउँ भन्ने समेत व्यहोराको वादीको मिति २०५५।५।१६ को फिराद पत्र ।

३.    मिति २०५५।३।१६ गते वादीबाट रु.२२,०००।रुपैयाँ मैले लिएको होईन छैन र दिनु पर्ने पनि होईन । मेरा नाम दर्ताको जिल्ला सुनसरी डुम्राहा गा. वि. स. वडा नं. २(ग)      कि. नं. २१८ को २१५ जग्गा मध्ये ०० जग्गा खरिद विक्रि गर्ने सल्लाह अनुरुप मालपोत कार्यालय सुनसरीमा गै राजीनामा लिखतमा सहीछाप गरी उपरोक्त जग्गा राजीनामा गराउन गएको हुँ तर विपक्षीले उक्त जग्गाको मोल रु.२२,०००।नदिनु भएकोले मैले जग्ग्गाको मोल भुक्तानी नै नलिई कसरी जग्गा राजीनामा पारीत गर्नु भनी इन्कार गर्दा विपक्षीले घरमै रकम दिन्छु भनी भन्दा मैले जग्गा रजिष्ट्रेशन गर्न नमानी घर फर्कि आए । मालपोत कार्यालयमा देखाएको राजीनामा बाहेक अन्य कुनै लेनदेन गर्ने काम नगरेको सो राजीनामा बाहेक अन्य कागजमा सहीछाप समेत नगरेको हुँदा मैले सहीछाप गरेको कुनै कागज पेश गरेमा नामाकरण गर्नेछु । उपरोक्त बमोजिमको वादी दावा अनुसारको रु २२,०००।मैले नलिएको हुँदा रजिष्ट्रेशनको ६ न. अ. वं. ८२ नं. लेनदेन व्यवहारको ४० नं. विपरीत उक्त वादी दावी खारेज हुने गरी हक इन्साफ गरी पाउँ भन्ने समेत व्यहोराको प्रतिवादीको प्रतिउत्तर पत्र ।

४.    मिति २०५५।३।१६ को रु २२,०००।को सक्कल लिखतमा भएको सहीछाप सनिया थरुनीको हो । मालपोत कार्यालय अगाडी फाराम भरी टोकन समेत लगाई कित्ता काट समेत गराई मालमा आई रुपैयाँ माग्दा म घरमै दिन्छु, हाल पास चाही गरी राखौ भनी वादीले भने मैले नमानेको र हालसम्म पनि सो तमसुकमा उल्लेखित रकम मैले नपाएको र लिखत फिर्ता माग्दा दिन मिल्दैन । कागज लिन दुवै थर मिली आउनु भन्ने जवाफ दियो । वादीलाई यो कागज कसरी फिर्ता दियो मालपोत कार्यालय नै जानोस् । दुखी मण्डल र निजको छोरा रामदेव मण्डल समेत मिली जालसाज गरेको हो भन्ने समेतको प्रतिवादी वा पशुपती नारायण चौधरीले गरेको    बयान ।

५.    रु.२२,०००।को राजिनामा लेख्ने शिवशंकर मण्डलको हातवाट मालपोत कार्यालय सुनसरीको अगाडी फाराम भरी टोकन लागेपछी म बाट प्रतिवादीले रु.२२,०००।नगद बुझी लिनु भएको हो । पशुपति नारायणको बयान झुठ्ठा हो म संग पशुपति नारायणले रु २२,०००।लिएको छ भन्ने समेत व्यहोराको वादी वा रामदेव मण्डलले गरेको बयान ।

६.    वादीका साक्षी रामदेव मण्डल प्र. का साक्षी विश्वनाथ मण्डलले बकेको बकपत्र ।

७.    मिति २०५५।३।१६ को राजीनामा कागज मैले नै लेखेको हुँ, सो कागजमा उल्लेखित रु २२,०००।रुपैयाँ प्रतिवादीले बुझी जि. सु. डुम्राहा गा. वि. स. वडा नं. २(ग) कि. नं. २१८ को २१५ मध्ये ०० जग्गा वादीलाई राजीनामा गर्न लेखिदिनु भनेकोले मैले लेखी दिएको हुँ । लिखत अनुसारको रकम प्रतिवादीले बुझी सकेको छ भन्ने समेतको लेखक शिव शंकर मण्डलले गरेको बयान ।

८.    प्रस्तुत मुद्दाको वादी दावी अ. वं. १८० नं. बमोजिम खारेज हुने ठहर्छ भन्ने सुनसरी जिल्ला अदालतको मिति २०५६।७।१४ को फैसला ।

९.    प्रस्तुत मुद्दा अ. वं. ४० नं. को हदम्याद भित्र परेपछि सवुद प्रमाणले ठहर्ने नठहर्ने बोल्नु पर्नेमा अ. वं. १८० नं. बमोजिम खारेज हुने ठहराएको शुरु फैसला कानूनी त्रुटिपूर्ण हुँदा बदर गरी फिराद दावी बमोजिम विपक्षीवाट विगो दिलाई भराई पाउँ भन्ने वादीको पुनरावेदन पत्र।

१०.    प्रतिवादीले लिखत भएकोमा स्वीकार गरेको र लेनदेन कारोबार भएको भन्नेमा विवाद सिर्जना गरेपछि वादी दावी अनुरुप भरी पाउने ठहर्छ ठहर्दैन भन्ने तर्फ निर्णय गर्नुपर्नेमा खारेज गर्ने गरेको शुरुको निर्णय फरक पर्ने देखिदा अ. वं. २०२ नं. बमोजिम प्रत्यर्थी झिकाई पेश गर्नु भन्ने पुनरावेदन अदालत विराटनगरको मिति २०५७।२।१८ को आदेश ।

११.    वादी दावीको लिखत रितपूर्वकको भएको, वादीका साक्षी र लिखत साक्षी समेतले लिखत अनुसारको रकम रु २२,०००।प्रतिवादीले लिएको हो भनी किटानी वकपत्र गरी दिएको र सो लिखत अनुसारको रकम नलिएको भए प्रतिवादीले लिखत च्यातल गराउन सक्नुपर्नेमा सो गराएको नदेखिएको समेतका आधार प्रमाणवाट वादी दावी बमोजिम प्रतिवादीले रु.२२,०००।लिएको पुष्टि भएकोले उक्त रकम र ऐनले पाउने व्याँज समेत वादीले प्रतिवादीवाट भरी पाउने ठहर्छ । शुरु सुनसरी जिल्ला अदालतले मिति २०५६।७।१४ मा गरेको खारेजी फैसला गल्ती भई उल्टी हुन्छ भन्ने समेत पुनरावेदन अदालत विराटनगरको मिति २०५७।११।१ को फैसला ।

१२.   पुनरावेदन अदालतको फैसलामा चित्त बुझेन । उक्त त्रुटिपूर्ण फैसला बदर गरी शुरु सुन्सरी जिल्ला अदालतको फैसला कायम राखी न्याय पाउँ भन्ने समेत व्यहोराको प्रतिवादीको यस अदालतमा परेको पुनरावेदन पत्र ।

१३.   पुनरावेदक वा पशुपति नारायण चौधरीले यस अदालतवाट तोकी पाएको मिति २०५९।१।१६ को तारेख गुजारेको ।

१४.   यसमा वादीको राजीनामा लिखत मालपोत कार्यालय सुनसरीमा पेश भै नापी शाखाबाट कित्ता काट समेत भैसकेको देखिन्छ । कित्ता काट भएपछि रुपैयाँ माग्दा नदिएकोले रजिष्ट्रेशन पारित गरी नदिएको भन्ने प्रतिउत्तर जिकिर रहेको र सक्कल लिखतमा थैली रकम अंकमा रु २२,०००।अक्षरमा अठाइस हजार उल्लेख भै विरोधाभाषपूर्ण देखिन्छ । राजीनामा रजिष्ट्रेशन पारित गर्दा सामान्यतया अधिकार प्राप्त अधिकारी वा हाकीमको रोहवरमा लिखत बमोजिमको रकम लिने दिने कार्य गरिने हुँदा सो को प्रतिकूल मालपोत कार्यालयवाट भएको लिखत अनुसारको साँवा व्याँज समेत प्रतिवादीवाट भराई दिने ठह¥याएको पुनरावेदन अदालत विराटनगरको फैसला फरक पर्न सक्ने देखिदा छलफलका लागि अ. वं. २०२ नं. बमोजिम विपक्षी झिकाई नियमानुसार गरी पेश गर्नु भन्ने यस अदालतको मिति २०६२।१।५ को  आदेश ।

१५.   नियमानुसार दैनिक पेशी सूचीमा चढी आज यस इजलास समक्ष पेश हुन आएको प्रस्तुत मुद्दामा पुनरावेदन सहितका मिसिल कागजात अध्ययन गरी हेर्दा पुनरावेदन अदालतवाट भएको फैसला मिलेको छ, छैन ? पुनरावेदकको पुनरावेदन जिकिर पुग्न सक्छ, सक्दैन ? सोही सम्बन्धमा निर्णय दिनुपर्ने देखिन आयो ।

१६.    निर्णयतर्फ विचार गर्दा, पुनरावेदक वारेसले अदालतवाट तोकि पाएको तारेख गुजारे पनि अ. वं. २०१ नं. बमोजिम ठहरे बमोजिम इन्साफ गर्नुपर्ने हुँदा मिसिल अध्ययन गर्दा म संग रु..२२,०००।लिई प्रतिवादीले आफ्नो नाउँको कि. नं. २१८ को जग्गा मध्येबाट ०० रजिष्ट्रेशन पारीत गरीदिने भनी रजिष्ट्रेशन गर्न फारममा भरी सहिछाप गरी दिएको तर रजिष्ट्रेशन पारीत गरी नदिएकोले उक्त विगो र व्याँज समेत भराई पाउँ भन्ने वादीको मुख्य दावी रहेको छ भने प्रतिवादीले सहीछाप गराई लिई रकम नदिएकोले पास गरी नदिएको हुँ भन्ने समेत प्रतिवाद गरेको पाईन्छ । वादीको दावीमा पैसा तिरी सकेको तथा पास गर्न इन्कार गरेको भन्ने दावी छ तर प्रतिवादीले रकम नदिएको कारण सही गर्न इन्कार गरेको भन्ने जिकिर लिएको देखिन्छ । पास हुन नसकेको कारण लिखतमा जनिएको पाईदैन । वादीले दावी लिएको रजिष्ट्रेशन फाराममा तयार गरिएको लिखतको अंकमा रु.२२,०००।तथा अक्षरमा अठ्ठाइस हजार भनी उल्लेख भएको भन्ने उक्त लिखतको प्रतिलिपीवाट देखिएको छ । प्रस्तुत दावीको लिखत पक्ष विपक्षका वीच लेनदेन भएको कपाली वा अन्य किसिमका तमसुक लिखत नभई जग्गा खरीद विक्रि गर्ने प्रयोजनका लागी मालपोत कार्यालयवाट तयार हुने छापिएको राजीनामा लिखतमा भरी रजिष्ट्रेशन पारित हुने प्रयोजनका लागी भरिएको लिखत रहेको र सो लिखत पारित हुन नसकेको भनी रजिष्ट्रेशनको महलको ६ नं. को आधारमा विगो भरी पाउन नालेश परेको देखिन्छ । वादी दावीको उक्त लिखत अघिवाट घरसारमा लेखिएको नभई मालपोत कार्यालयमा नै खडा भएकोले त्यस्तो लिखतको थैली पनि लिनु दिनु भएको थियो भनी वादीले स्थापित गर्नुपर्ने हुन्छ । तर प्रतिवादी थारु जातिको भएको र थारु जातिको जग्गा हक छाडी दिनका लागी प्र. जि. अ. को सामुन्ने रकम तिरी प्रमुख जिल्ला अधिकारीले आफ्नो अगाडी गनीगनाउ भएको भनी सिफारिश साथ पत्र लेखे पश्चात मात्र जग्गा पारित गर्ने भन्ने श्री ५ को सरकारको परिपत्र अनुसार सो कार्यविधि पुरा भएको नदेखिएकोले वादी प्रतिवादी वीच रकम लिनु दिनु भएको भन्न नमिल्ने र दावीको रकम नै लिनु दिनु भएको प्रमाणित हुन नसकेको अबस्थामा वादी दावी बमोजिमको रकम भराई दिने ठहराएको  पुनरावेदन अदालत विराटनगरको फैसला मिलेको नहुँदा सो फैसला उल्टी हुने ठहर्छ । अरु तपसील बमोजिम गर्नु ।

तपसिल

माथि इन्साफ खण्डमा लेखिए बमोजिम पुनरावेदन अदालतको फैसला उल्टी हुने ठहरेकोले पुनरावेदन अदालतले गरेको फैसला तपशिल खण्डको देहाय १, २ र ३ कायम नरहने हुँदा उक्त लगत कट्टा गरि दिनु भनि शुरुमा लेखि पठाई दिनु ..........१

 

प्रतिवादीले यस अदालतमा पुनरावेदन गर्दा राखेको कोर्ट फी. रु.१६२।वादीवाट भरी पाउने हुँदा भरी पाउँ भनी ऐनका म्याद भित्र दरखास्त गरे केही दस्तुर नलिई भराई दिनु र यस अदालतमा पुनरावेदन गर्दा राखेको धरौट रु.१,०३५।फिर्ता पाउने हुँदा सो फिर्ता पाउँ भनी माग गरे केही दस्तुर नलिई फिर्ता दिनु ..... २

दायरीको लगत कट्ट गरी मिसिल नियमानुसार गरी बुझाई दिनु ....३

                         

उक्त रायमा सहमत छु ।

 

न्या.वद्रीकुमार वस्नेत

 

ईति संवत २०६२ साल चैत्र २१ गते रोज २ शुभम्  .........

 

 

भर्खरै प्रकाशित नजिरहरू

धेरै हेरिएका नजिरहरु