शब्दबाट फैसला खोज्‍नुहोस्

निर्णय नं. ३९१३ - लिखत बदर दाखिल खारेज नामसारी

भाग: ३१ साल: २०४६ महिना: मंसिर अंक:

निर्णय नं. ३९१३     ने.का.प. २०४६                        अङ्क ८

संयुक्त इजलास

माननीय न्यायाधीश श्री सुरेन्द्रप्रसाद सिंह

माननीय न्यायाधीश श्री महेशरामभक्त माथेमा

सम्वत् २०४५ सालको दे.पु.नं. ६७१

फैसला भएको मिति :      २०४६।६।१०।४ मा

पुनरावेदक/प्रतिवादी : जिल्ला इलाम मंगलबारे गा.पं. वडा नं. १ बस्ने लालबहादुर श्रेष्ठसमेत

विरुद्ध

वादी : ऐ.ऐ. बस्ने जसमाया श्रेष्ठ

मुद्दा : लिखत बदर दाखिल खारेज नामसारी

§  कुनै पनि सम्पत्ति मेरो हकको हो भनी दावी गर्नु मात्र पर्याप्त होइन, प्रथम दृष्टिमा नै कानुनी रुपबाट सो हक रहेभएको प्रमाणित तवरले देखिन पर्दछ । सोही आधारमा कुण्ठित हकको प्रचलन हुने ।

(प्रकरण नं. १३)

पुनरावेदक/प्रतिवादी तर्फबाट : विद्वान वरिष्ठ अधिवक्ता श्री सर्वज्ञरत्न तुलाधार

वादी तर्फबाट : विद्वान अधिवक्ता श्री पुण्यप्रसाद अर्याल

फैसला

            न्या. सुरेन्द्रप्रसाद सिंह : पूर्वाञ्चल क्षेत्रीय अदालतको फैसला उपर पुनरावेदनको अनुमति प्राप्त भई निर्णयार्थ पेश हुन आएको प्रस्तुत मुद्दाको संक्षिप्त तथ्य एवं जिकिर यस प्रकार छ ।

            २.    मेरो नाम दर्ताको कि.नं. १०५ क्षेत्रफल ० को घर जग्गा सर्भे नापीमा मेरो स्व.श्रीमती जसमाया भनी मेरो हक मेट्ने उद्देश्यले मुखको परिपञ्च मिलाई इलाम माल कार्यालयको मिति २०३८।३।२६ को पर्चाले लालबहादुरको श्रीमतीको नभई मेरो नाउँको जग्गा हुँदा माल कार्यालयको आदेश पर्चा लिखत बदर गरी मेरो दर्ता श्रेस्ता यथावत कायम राखी पाउँ भन्ने समेत व्यहोराको फिराद दावी ।

            ३.    लालबहादुरकी श्रीमतीले पिता रन्जितबाट पाई भोग गरी सर्भे नापीमा जसमाया दर्ता भएको निजको पर्लोक हुँदा लालबहादुर नाउँमा दा.खा. नामसारी भई निज दर्तावाला लालबहादुरले म बाट रु. २०००।लिई २०३८।३।२६ मा लिखत पारित भई मेरा नाउँमा दा.खा. भई सोही सालदेखि जग्गामा घर बनाई सकेको वादीको जग्गा भए २०१६ सालमा निजले जिम्मा लिएको कागज सर्भेमा नाप नक्शा गरी लिएको ज.ध. पुर्जा समेत नहुँदा झुठ्ठा दावीबाट फुर्सद पाउँ भन्ने समेत व्यहोराको प्रतिउत्तर ।

            ४.    विवादित जग्गा लालबहादुर कै हकभोगको देखिँदा वादी दावी बमोजिम दा.खा. नामसारी गरिपाउँ भन्ने समेत व्यहोराको जिकिर पुग्न सक्दैन भन्ने समेत व्यहोराको इलाम जिल्ला अदालतको फैसला ।

            ५.    शुरु जिल्ला अदालतको फैसलामा चित्त बुझेन दावी बमोजिम गरिपाउँ भनी परेको पुनरावेदनमा विवादित जग्गा जसमायाको हक रहेको भएको प्रमाणित हुन नआउँदा इन्साफ मनासिब ठहर्छ भन्ने समेत व्यहोराको मेची अञ्चल अदालतको फैसला ।

            ६.    जिल्ला अदालतको त्रुटिपूर्ण फैसलालाई सदर गरेको अञ्चल अदालतको इन्साफ उपर पुनरावेदनको अनुमति पाउँ भनी वादी पक्षबाट परेको निवेदनमा अनुमति प्रदान भएको रहेछ।

            ७.    यस्मा प्र.लालबहादुर सोही गा.पं. को उपप्रधानपञ्च देखिएको पञ्चायतबाट प्राप्त भएको सिफारिश रीत पूर्वकको देखिन नआएको वादी जसमाया श्रेष्ठ, लालबहादुरकी श्रीमती हुन भन्ने प्रमाण पेश हुन नसकेको, जसमायाले प्राप्त गरेको ज.ध. पुर्जामा लालबहादुर पति भनी उल्लेख नभएको समेतबाट मालपोत कार्यालयको मिति २०३८।३।२६ को पर्चाबाट भएको नामसारी तथा मिति २०३८।३।२६ को पारित राजीनामा समेत बदर भई विवादित जग्गा वादीकै नाउँमा दर्ता कायम हुने ठहर्छ भन्ने समेत व्यहोराको पूर्वाञ्चल क्षेत्रीय अदालतको फैसला ।

            ८.    पूर्वाञ्चल क्षेत्रीय अदालतको त्रुटिपूर्ण फैसला बदर गरी वादी दावी पुग्न नसक्ने ठहराएको शुरु र अञ्चल अदालतको फैसला कायम गरी पाउन पुनरावेदनको अनुमति पाउँ भनी प्रतिवादी पक्षबाट पर्न आएको निवेदनमा प्रमाण ऐन, २०३१ को दफा ५४ को त्रुटि देखिएकोबाट पुनरावेदनको अनुमति प्रदान भएको रहेछ ।

            ९.    नियम बमोजिम पेश हुन आएकोमा पुनरावेदक प्रतिवादी तर्फबाट उपस्थित विद्वान वरिष्ठ अधिवक्ता श्री सर्वज्ञरत्न तुलाधरले लालबहादुरको दुई श्रीमतीमा जेठी जसमाया र कान्छी नरमाया हुन् । मिति २०३५।१।११ मा जसमायाको मृत्यु भएपछि सम्बन्धित पञ्चायतको सिफारिशको आधारमा जसमाया नाम दर्ताको विवादित जग्गा आफ्नो नाउँमा नामसारी गरी रणजितलाई बिक्री गरिदिएका र रणजितले सो जग्गामा घर समेत बनाएको छ । सो अवस्थासम्म निजको कुनै प्रतिकृया रहेको पाइदैन । त्यसैले विवादित जग्गा जसमायाको ठहर गरेको सम्म क्षेत्रीय अदालतको इन्साफ मिलेको छ । तर यी वादी जसमाया को हो भन्ने निर्णय प्रत्यक्ष कानुनी त्रुटिपूर्ण देखिन्छ । वादीले भोगबन्धकीमा भएको भन्ने दावी प्रमाणित छैन । विवादित जग्गाको मालपोत मेरो पक्षबाट तिरिदै आएकोछ । जसमाया र नरमाया लालबहादुरकी श्रीमती भएकोमा विवाद छैन । वादीले आफ्नो हकको स्रोत पुष्टि गर्न सकेको छ । सर्भे नापीको अवस्थामा वादीको नाउँबाट ७ नं. फाराम भरिएको छैन । मतदाता नामावलीमा जसमायाको पति लालबहादुर भन्ने उल्लेख भइरहेको छ । यस प्रकार पर्याप्त प्रमाण मौजुद रहँदैको अवस्थामा उनाउ वादी जसमायाको नाउँमा विवादित जग्गा दर्ता हुन रहन सक्ने होइन । तसर्थ पूर्वाञ्चल क्षेत्रीय अदालतको फैसला देखा देखी कानुनी त्रुटिपूर्ण छ, बदर भई वादी दावी पुग्न नसक्ने ठहराएको अञ्चल र जिल्ला अदालतको इन्साफ कायम हुनुपर्दछ भनी बहस प्रस्तुत गर्नु भयो भने वादी तर्फबाट उपस्थित विद्वान अधिवक्ता श्री पुण्यप्रसाद अर्यालले विवादित जग्गा सर्भे नापीमा पनि जसमायाकै नाउँमा दर्ता भएको निजैको नाउँबाट भोग भएको लालबहादुरको पत्नी बाहेकको मेरो पक्ष जसमाया होइनन् भन्ने प्रमाणित गर्न प्रतिवादीले नसकेको अवस्थामा विवादित जग्गा लालबहादुरको पत्नी जसमायाको हुनसक्ने होइन, तसर्थ क्षेत्रीय अदालतको इन्साफ मनासिब हुनुपर्दछ भनी प्रस्तुत गर्नु भएको बहस जिकिर समेत सुनियो ।

            १०.    पूर्वाञ्चल क्षेत्रीय अदालतको इन्साफ मिलेको छ छैन हेरी निर्णय दिन पर्ने हुन आयो ।

            ११.    निर्णयतर्फ हेर्दा यस्मा विवादित जग्गा वादी रहर सिंकी श्रीमती जसमायाको हो या प्रतिवादी लालबहादुरकी श्रीमती जसमायाको हो मुख्यत निर्णायक प्रश्न देखियो ।

            १२.   वादी जसमायाले उक्त जग्गा भोगबन्धकीबाट प्राप्त हुन आएको भनी जिकिर लिएकोमा सो प्रमाण पेश गर्न सकेको पाइदैन । विवादित जग्गा आफ्नो हकभोगमा रहे भएको भन्ने दावी देखिँदैन । जसमाया श्रेष्ठ प्रतिवादी लालबहादुरको श्रीमती होइन भनी वादीले प्रमाणित गर्न सकेको र सो जग्गाको तिर्नु बुझाउनु पर्ने मालपोत बुझाएको निस्सा प्रमाण पनि पेश हुनसकेको पाइदैन ।

            १३.   यस सम्बन्धमा लालबहादुरकी दुई श्रीमतीमा जेठी जसमाया र कान्छी नरमाया भएकोमा विवाद देखिँदैन । जसमायाको मिति २०३५।१।१२ मा मृत्यु हुँदा सो जग्गा लालबहादुरले जसमायाको नामबाट नामसारी गराई लिएको देखिन्छ । २०२२।२३ सालको मतदाता नामावलीमा जसमायाको नाम पनि उल्लेख भएको पतिको महलमा लालबहादुर श्रेष्ठ भनी जनिएको पाइन्छ । सम्बन्धित गाउँ पञ्चायतबाट भएको सिफारिशमा पनि जसमायाको पति लालबहादुर भनी उल्लेख गरेको देखिन्छ । उक्त जग्गाको मालपोत पनि प्रतिवादीले नै तिरेको कुरा प्रेषित रसीदबाट स्पष्ट हुन्छ । जग्गा प्रतिवादीकै भोगचलनमा रहेको र निजले रणजितलाई बिक्री गरिदिएको अवस्थामा वादीबाट तत्काल प्रतिकृया समेत हुनसकेको पाइदैन । सर्भे नापीको अवस्थामा विवादित जग्गाको ७ नं. फाँटवारी आफ्ना नाउँबाट भरेको भन्ने वादी दावी प्रमाणित हुनसकेको छैन, यसको अतिरिक्त विवादित जग्गा आफ्नो निर्विवाद हकभोगको हो भन्ने प्रमाण नै वादी पक्षबाट पेश हुनसकेको देखिँदैन । यस स्थिति र अवस्थामा विवादित जग्गा रहर सिंकी श्रीमती वादी जसमायाको हकको रहे भएको भन्न कानुनसंगत हुँदैन । कुनै पनि सम्पत्ति मेरो हकको हो भनी दावी गर्नु मात्र पर्याप्त होइन, प्रथम दृष्टिमा नै कानुनी रुपबाट सो हक रहे भएको प्रमाणित तवरले देखिनु पर्दछ । सोही आधारमा कुण्ठित हकको प्रचलन हुन्छ ।

            १४.   यसर्थ विवादित जग्गा पुनरावेदक प्रतिवादी लालबहादुरकी जेठी श्रीमती जसमाया श्रेष्ठको नाउँ दर्ता रहे भएको माथि उल्लेखित आधार प्रमाणबाट देखिँदा जसमायाको मृत्यु पश्चात निजका पति यी प्रतिवादी लालबहादुर श्रेष्ठको दाखेल खारेज नामसारी गराई रणजितलाई मिति २०३८।३।२६ मा पारीत गरिदिएको राजीनामा लिखत समेत कानुनसंगत नै हुँदा मालपोत कार्यालयको मिति २०३८।३।२६ को निर्णयबाट भएको नामसारी तथा २०३८।३।२६ मा पारित राजीनामा समेत बदर गरी विवादित जग्गा वादीको नाउँमा दर्ता कायम हुने ठहराएको पूर्वाञ्चल क्षेत्रीय अदालतको फैसला मनासिब देखिन नआउँदा बदर हुन्छ । वादी दावी पुग्न नसक्ने ठहराएको जिल्ला अदालतको फैसलालाई सदर गरेको मेची अञ्चल अदालतको इन्साफ मनासिब ठहर्छ । अरु तपसील बमोजिम गर्नु ।

 

तपसील

माथि इन्साफ खण्डमा लेखिए बमोजिम पूर्वाञ्चल क्षेत्रीय अदालतको फैसला उल्टी भएकोले प्रतिवादीबाट वादीलाई भराई दिने ठहराएको कोर्टफी रु. १३।र यस अदालतमा राखेको कोर्टफी रु. १।५० समेत जम्मा रु. १४।५० समेत वादीबाट भराई पाउँ भनी म्याद भित्र पुनरावेदक प्रतिवादीको दर्खास्त परे नियमानुसार भराई दिनु र पू.क्षे.अ. ले राखेको लगत कट्टा गरिदिनु भनी का.जि. अ. मार्फत लगत दिनु.............१

वादी दावीको मंगलबारे गा.पं. वार्ड नं. १(ज) कि.नं. १०५ को क्षेत्रफल ०३ १२ को घरजग्गा वादीको नाउँमा लिखत बदर दाखिला खारीज नामसारीको पुर्जी गरिदिनु भनी पू.क्षे.अ. ले राखेको लगत इन्साफ खण्डमा लेखिए अनुसार कायम नरहँदा लगत कट्टा गरी दिन भनी का.जि. अ. मार्फत लगत दिनु ..........२

मिसिल नियमानुसार गरी बुझाई दिनु ............३

 

उक्त रायमा म सहमत छु ।

 

न्या. महेशरामभक्त माथेमा

 

 

इति सम्वत् २०४६ साल आश्विन १० गते रोज ४ शुभम् ।

भर्खरै प्रकाशित नजिरहरू

धेरै हेरिएका नजिरहरु