शब्दबाट फैसला खोज्‍नुहोस्

निर्णय नं. ३९७५ - उत्प्रेषणयुक्त परमादेश

भाग: ३१ साल: २०४६ महिना: माघ अंक: १०

निर्णय नं. ३९७५    ने.का.प. २०४६                        अङ्क १०

संयुक्त इजलास

माननीय न्यायाधीश श्री पृथ्वीबहादुर सिंह

माननीय न्यायाधीश श्री महेशरामभक्त माथेमा

सम्वत् २०४६ सालको रिट नं. १५१८

आदेश भएको मिति : २०४६।९।१६।१२ मा

निवेदक : का.न.पं. वडा नं. १० निर्माण सेवाको प्रोप्राइटर शम्भु बुढाथोकी

विरुद्ध

विपक्षी : मध्यमाञ्चल क्षेत्रीय स्वास्थ्य निर्देशनालय, टेकुसमेत

विषय : उत्प्रेषणयुक्त परमादेश

§  निवेदकलाई ठेक्का सम्झौता गर्न बोलाइएकोमा बराबर सम्पूर्ण ठेक्का पाउनु पर्ने जिकिर साथ विपक्षी कार्यालयमा निवेदन गरेको र सो बमोजिम ठेक्का गर्न मन्जूर रहेको देखिन्छ, यस्तो अवस्थामा आर्थिक प्रशासन सम्बन्धी नियमहरु, २०४२ को नियम ३५(२)(३) बमोजिम निवेदकको जमानत जफत गर्ने गरेको हदसम्म मिलेको नदेखिने ।

(प्रकरण नं. १०)

निवेदक तर्फबाट : विद्वान अधिवक्ता श्री विष्णु राउत

विपक्षी तर्फबाट : विद्वान अतिरिक्त न्यायाधिवक्ता श्री प्रेमबहादुर विष्ट

आदेश

     न्या. पृथ्वीबहादुर सिंह : नेपालको संविधानको धारा १६।७१ अन्तर्गत पर्न आएको प्रस्तुत रिटनिवेदनको संक्षिप्त व्यहोरा यस प्रकार छ ।

      २.    विपक्षी जनस्वास्थ्य शाखाले स्वास्थ्य चौकी भवन र कर्मचारी क्वाटर निर्माण गर्न पर्ने भएकोले भनी निर्माण कार्यको जम्मा इष्टिमेट अङ्क रु.७,४२,१८८।५८ देखाई मिति २०४५।१२।२८ गतेको गोरखापत्रबाट पहिलो पटक बोलपत्र आव्हान गरिएकोमा म निवेदकले उल्लेख गरेको रकमको कूल अङ्कमा २१ प्रतिशत घटीमा काम गर्न मन्जूर गरी जम्मा अङ्क रु. ६,२८,०१५।५७ को बोलपत्र पेश गरें । उक्त आव्हान बमोजिम प्रेषित बोलपत्रमा सबै भन्दा घटी अङ्क मेरो हुँदा सम्पूर्ण कार्यको ठेक्का मलाई प्रदान गर्न पर्नेमा स्टाफ क्वाटर बनाउन मात्र मलाई दिने भनी विपक्षी जनस्वास्थ्य शाखाले निर्णय गरी आंशिक ठेक्काको पट्टा सम्झौता गर्न आउनु भनी मलाई मिति २०४६।२।१० मा पत्र दिइयो । कानुन बमोजिम नगरी मेरो मन्जूरी नलिई एउटै इष्टिमेट एउटै बोलपत्र एउटै कार्यलाई एउटा र मलाई मात्र ठेक्का प्रदान गर्न पर्नेमा नगरी कार्य विभाजन गरेको दुईटा सम्झौता गर्न लागेको मिलेन । सम्पूर्ण कार्य मलाई मात्र प्रदान गरियोस् भनी मिति २०४६।२।१२, २०४६।२।२० गते र २२ गते निवेदन गरें । उक्त मेरो निवेदन प्रति कुनै वास्ता नगरी पुनः टिप्पणी उठाई स्टाफ क्वाटर बनाउन दिने भन्ने पत्र मिति २०४६।३।१ मा दिइयो । कानुन बमोजिमको अधिकार मैले उपभोग गर्न पाउनु पर्छ भनी विपक्षी कार्यालय एवं विपक्षी स्वास्थ्य प्रमुख अधिकृतसँग भन्दा सो नगरी मैले राखेको जमानत जफत गर्ने र विपक्षी सिन्जा निर्माण सेवालाई ठेक्का प्रदान गर्ने गरी जमानत जफत भएको र ठेक्का तोडिएको व्यहोरा जानकारी गराइन्छ भनी मिति २०४६।३।८ मा जानकारी दिइएबाट विपक्षीहरुको अन्यायपूर्वक उक्त कार्य माथि अन्य कुनै पनि कानुनी उपचारको बाटो नहुँदा असाधारण अधिकार क्षेत्रमा आएको छु । यस्तो एउटै ठेक्कामा सबभन्दा घटीको बोलपत्र पेश गर्ने मैले आर्थिक प्रशासन सम्बन्धी नियमहरु, २०४२ को नियम २९(२)(ख) एवं रकम र सरकारी ठेक्का बन्दोवस्त नियमहरु, २०२० को नियम ६(१) र (२) का आधारमा ठेक्का पाउने प्रष्टै छ साथै आंशिक रुपमा स्वीकार गर्दा आर्थिक प्रशासन नियमहरु, २०४२ को नियम २९(२)(ग) बमोजिम अनिवार्य हुन्छ, सो पालन गरिएन । मैले विपक्षी कार्यालयमा उपस्थित भई निवेदन गर्दा गर्दै कानुन बमोजिम गरी पट्टा उठाउन हाजिर हुँदा हुँदै डिपोजिट जफत गर्ने गरेको विपक्षी स्वास्थ्य शाखाको कार्य रकम र सरकारी ठेक्का बन्दोवस्त ऐन, २०२० को दफा १३ को प्रतिबन्धात्मक शव्दको विपरीत छ । उपरोक्त आधारबाट बोलपत्र पेश गर्ने मध्ये सबैभन्दा कम पेश गर्ने मलाई सम्पूर्ण ठेक्का प्रदान गर्न पर्नेमा कानुन विपरीत आंशिक ठेक्का प्रदान गर्ने मिति २०४६।१।२७ गतेको निर्णय माथि उल्लेखित कानुन विपरीत भएको र तत्पश्चात अनधिकृत रुपमा जमानत जफत गर्ने र ठेक्का तोड्ने कार्य समेत कानुन विपरीत रहेको हुँदा विपक्षीहरुबाट भएको कानुन विपरीतको उल्लेखित निर्णय एवं कार्यहरु उत्प्रेषणको आदेशद्वारा बदर गरी कानुन बमोजिम गर्न परमादेश समेत जारी गरिपाउँ भन्ने समेत रिटनिवेदन जिकिर ।

      ३.    यस्मा के कसो भएको हो ? विपक्षीहरुबाट लिखितजवाफ मगाई आएपछि वा अवधि नाघेपछि पेश गर्नु भन्ने समेत यस अदालत एक न्यायाधीशको इजलासको मिति २०४६।४।११ गतेको आदेश ।

      ४.    रकम र सरकारी ठेक्का बन्दोवस्त ऐन, २०२० को दफा ९(१) ले परेको सबै वा कुनै बोलपत्र कारण देखाई वा नदेखाई स्वीकृत गर्ने नगर्ने अधिकार श्री ५ को सरकारमा अन्तरनिहीत रहेको छ । बोलपत्र दिनासाथ ठेक्का पाउने हक सृजना हुँदैन । यस्तोमा अ.बं. ८२ नं. ले पनि हकदैया कै अभाव हुँदा रिटनिवेदन खारेज हुनुपर्छ । अधिकार प्राप्त अदालतमा जाने बाटो छँदाछँदै रिटमा आउन मिल्ने हैन । यस जनस्वास्थ्य शाखा अन्तर्गत मुलपानी हेल्थपोष्ट भवन र स्टाफ क्वाटर निर्माणका लागि बोलपत्र आव्हान गरिएको थियो । ती दुबैको लागि छुट्टा छुट्टै लगत इष्टिमेट भएको तथा टेण्डर फाराम पनि छुट्टा छुट्टै बिक्री वितरण गरिएको थियो । एकै स्थानको दुई अलग अलग लगत इष्टिमेट भएको भवनहरुको टेण्डर पाना दुई एकै ठाउँबाट मूल्य बुझी बिक्री भएको हुनाले रिटनिवेदकले दुवै परियोजनालाई एउटै नामाकरण गर्नु भएको पाइन्छ । दुई अलग अलग टेण्डर फाराम भर्नु पर्ने हुँदा हुँदै एउटै मानी दुवैको ठेक्का निजले पाउनु पर्ने भनी गरेको दावी निराधार छ ।

      ५.    रिटनिवेदक स्वयंले हेल्थपोष्ट भवनका लागि रु. २,७०,६८३।तथा स्टाफ क्वाटर ३ का लागि रु. ५,२५,७७५।६५ को छुट्टा छुट्टै बोलपत्र दाखिल गर्नु भएको छ । दुवैमा छुट्टा छुट्टै २१ प्रतिशतका दरले कम दरमा काम गर्ने भनी कबूल गर्नु भएकोले हेल्थपोष्ट भवनतर्फ निजको बोलपत्र रु. २,१३,८४०।१३ पैसा तथा स्टाफ क्वाटरतर्फ रु. ४,१५,३६२।७७ हुन आयो । अर्को बोलपत्र दाता सिन्जा निर्माण सेवाले हेल्थपोष्ट भवन निर्माणतर्फ रु. २,२२,६२९।०८ को बोलपत्र दिई ५ प्रतिशत कममा काम गर्ने भनी कबूल गरेकोले निजको बोलपत्रको अङ्क रु. २,११,७९७।६५ कायम हुन आएको तर निजले स्टाफ क्वाटरतर्फ रु. १,४७,३८८।१० प्रति क्वाटरका दरले बोलपत्र दिए पनि सो मा छुट दिने अङ्कको भाषा लेख्न छाडेको तथा सो बोलपत्रमा एक आइटम भर्न समेत छुट भएको हुनाले निजको सो बोलपत्र रीतपूर्वकको मानिएन । यसरी हेल्थपोष्ट भवनतर्फ सिन्जा निर्माण सेवाको कम बोलपत्र भएकोले सिन्जा निमार्ण सेवालाई स्टाफ क्वाटरतर्फ सिन्जा निर्माण सेवाको बोलपत्र बेरीतको भई बेत्रावति निर्माण सेवाको अन्यको भन्दा कम भएको हुनाले निजबाट काम गराउने भनी निर्णय भएको हुनाले रिटनिवेदकलाई ०४६।१।२८ गतेको निर्णयानुसार मिति २०४६।२।१ गतेको पत्रद्वारा ५ प्रतिशत धरौटी राखी ७ दिनभित्र ठेक्का पट्टा सम्झौता गर्न आउनु भनी पत्र पठाएकोमा सो पत्र कार्यालयमा बुझी नलिनु भएको र डेरामा रजिष्ट्रिपत्र पठाउँदा पनि बुझी नलिई फिर्ता आएको र घरमा गएको पत्र मिति २०४६।२।२० मा बुझी लिई मिति २०४६।२।२० मा छुट्टै ठेक्का निजले बुझी पाउनु पर्छ भनी दावी लिएको र म.क्षे.स्वा.नि. मा समेत उजूरी दिएको र यहाँबाट प्रतिवेदन पठाउँदा अघिकै निर्णय अनुसार गर्ने ठहराएको हुनाले पुनः मिति २०४६।३।१ मा निवेदकलाई पत्र पठाउँदा बुझी लिई मिति २०४६।३।३ मा पुनः दुवै ठेक्का पाउनु पर्ने अड्डी लिई बसेको र आषाढ भित्र काम सिध्याउनु पर्ने हुँदा म.क्षे.स्वा.नि.को मिति २०४६।३।७ गतेको निर्णयानुसार निजको अर्नेष्ठ मनी बापतको धरौटी आर्थिक प्रशासन सम्बन्धी नियमहरु, २०४२ को नियम ३५ र स.ठे.व.नि. २०२२ को नियम ७ अन्तरगतको सूचनाको म्यादभित्र ठेक्का पट्टा नउठाएको हुनाले ऐ. ३५(३) अन्तर्गत जफत गरी ठेक्का पट्टा थापा एण्ड पाट्र्नस कन्सट्रक्सन कम्पनीलाई सुम्पिएको हुनाले कार्य प्रारम्भ भइरहेको छ । अन्तरिमको माग गरेको हुँदा रिट प्रयोजनहीन भएको छ । ठेक्का पट्टा उठाउन नआई अड्डी लिएको हुनाले स.ठे.व. ऐन, २०२० दफा १३ र स.ठे.व. नियमहरु, २०२२ को नियम ८ र प्रशासकीय कार्यविधि (नियमित गर्ने) ऐन, २०१३ अन्तर्गत बनेको आर्थिक प्रशासन सम्बन्धी नियमहरु, २०४२ को नियम ३५(२) र (३) अन्तर्गत निजको जमानत बापतको अर्नेष्ठ मनी जफत गरिएको साथै सो नियम उपर दावी नभएको हुँदा रिटनिवेदन खारेज गरिपाउँ भन्ने समेत जनस्वास्थ्य शाखा कुलेश्वरको लिखितजवाफ ।

      ६.    रिटनिवेदक करार सम्बन्धी ऐन, २०२३ को दफा १५ बमोजिम नोक्सानी परेको भए अदालतमा जानु पथ्र्यो । रिटमा प्रवेश गर्न मिल्ने हैन । निजले ठेक्का नपाएकोमा हकदैया नै छैन । अ.बं. ८२ नं. बमोजिम रिटनिवेदन खारेज होस । मलाई व्यक्तिगत रुपले विपक्षी बनाउनु पर्ने कारण थिएन । मैले निजको कुनै कुरा नबिगारेको हुँदा रिटनिवेदनपत्र खारेज होस भन्ने समेत जनस्वास्थ्य शाखा कुलेश्वर, काठमाडौंका जनस्वास्थ्य अधिकृत सीतारामप्रसाद यादवको लिखितजवाफ ।

      ७.    विपक्षी मध्यमाञ्चल क्षे.स्वा.नि. तथा चित्रबहादुर गौचनबाट लिखितजवाफ प्राप्त हुन नआएको ।

      ८.    नियम बमोजिम दैनिक पेशी सूचीमा चढी पेश हुन आएको प्रस्तुत रिटनिवेदनको फाइल संलग्न कागज प्रमाण हेरी रिटनिवेदकका तर्फबाट रहनु भएका विद्वान अधिवक्ता श्री विष्णु राउत तथा विपक्षी तर्फबाट रहनु भएका विद्वान अतिरिक्त न्यायाधिवक्ता श्री प्रेमबहादुर विष्टले प्रस्तुत गर्नु भएको बहस जिकिर समेत सुनियो ।

      ९.    अब यस्मा रिटनिवेदकको माग बमोजिमको आदेश जारी गर्न मिल्ने हो होइन सो को निर्णय दिनु परेको छ ।

      १०.    निर्णयतर्फ विचार गर्दा यस्मा विपक्षी जनस्वास्थ्य शाखाबाट स्वास्थ्य चौकी भवन र कर्मचारी क्वाटर निर्माणको लागि एउटै बोलपत्र आव्हान गरिएकोमा म निवेदकको सबभन्दा कम बोलपत्र पेश भएकोमा स्टाफ क्वाटर मात्र मलाई बनाउन दिने र स्वास्थ्य चौकी विपक्षी सिन्जा निर्माण कम्पनीलाई बनाउन दिने भनी मलाई सम्झौता गर्न पत्र दिएकोमा एउटै ठेक्कालाई आंशिक गरी बेग्ला बेग्लै कम्पनीलाई दिन नमिल्ने र सम्पूर्ण मैले नै पाउनु पर्ने भनी बराबर कार्यालयमा निवेदन दिई राखेको र सम्पर्क गर्दै रहेको अवस्थामा मेरो डिपोजिट समेत जफत गर्ने गरी विपक्षी कार्यालयबाट गरिएको निर्णय त्रुटिपूर्ण छ भन्ने मुख्य रिटनिवेदन जिकिर रहेकोमा रकम र सरकारी ठेक्का बन्दोवस्त ऐन, २०२० को दफा ९(१) बमोजिम परेको कुनै वा सबै बोलपत्र कारण देखाई वा नदेखाई स्वीकृत गर्ने वा नगर्ने अधिकार श्री ५ को सरकारलाई भएको र स्टाफ क्वाटरतर्फ र हेल्थपोष्ट भवनतर्फ बेग्ला बेग्लै इष्टिमेट भई बोलपत्र आव्हान गरिएकोमा हेल्थपोष्टतर्फ सिन्जा निर्माण सेवाको सबभन्दा कम र स्टाफ क्वाटरतर्फ निवेदकको बोलपत्र कमको परेको हुनाले सो बमोजिम ठेक्का दिने निर्णय भएकोमा बारम्बार बोलाउँदा पनि उपस्थित भई सम्झौता गर्न नआएकोले रिटनिवेदकको जमानत जफत गर्ने निर्णय भएको हो भन्ने लिखितजवाफ रहेको पाइन्छ । फाइल संलग्न कागजात हेर्दा हेल्थपोष्ट भवन र स्टाफ क्वाटर निर्माणको लागि छुट्टै लगत इष्टिमेट भई सो बमोजिम बोलपत्र आव्हान गरिएको र रिटनिवेदक स्वयं समेतले हेल्थपोष्ट भवनका लागि तथा स्टाफ क्वाटरका लागि छुट्टा छुट्टै बोलपत्र दाखिल गरेको पाइन्छ । यसरी प्राप्त हुन आएका बोलपत्र मध्ये हेल्थपोष्टतर्फ सिन्जा निर्माण सेवालाई स्टाफ क्वाटरतर्फ निवेदकको बेत्रावति निर्माण सेवालाई कम बोलपत्र परेको आधारमा निर्माण ठेक्का दिने गरी गरेको निर्णय मिलेकै देखिँदा त्रुटिपूर्ण भन्न मिलेन । सम्झौता गर्न पत्रद्वारा बोलाउँदा पनि नआएकोले निवेदकले विपक्षी स्वास्थ्य शाखाको नाममा राखेको जमानत बापतको रकम जफत र ठेक्का समेत तोडिएको भन्ने सम्बन्धमा निवेदकलाई ठेक्का सम्झौता गर्न बोलाइएकोमा बराबर सम्पूर्ण ठेक्का पाउनु पर्ने जिकिरसाथ विपक्षी कार्यालयमा निवेदन गरेको र सो बमोजिम ठेक्का गर्न मन्जूर रहेको देखिन्छ । यस्तो अवस्थामा आर्थिक प्रशासन सम्बन्धी नियमहरु, २०४२ को नियम ३५(२)(३) बमोजिम निवेदकको जमानत जफत गर्ने गरेको हदसम्म मिलेको नदेखिँदा निवेदकको उक्त जमानत रकम फिर्ता दिनु भनी विपक्षी कार्यालयका नाममा परमादेशको आदेश जारी हुने ठहर्छ । विपक्षीको जानकारीको लागि आदेशको प्रतिलिपि महान्यायाधिवक्ताको कार्यालय मार्फत पठाई फाइल नियमानुसार गरी बुझाई दिनु ।

 

उक्त रायमा म सहमत छु ।

 

न्या. महेशरामभक्त माथेमा ।

 

 

इति सम्वत् २०४६ साल पौष १६ गते रोज १ शुभम् ।

भर्खरै प्रकाशित नजिरहरू

धेरै हेरिएका नजिरहरु